“Cán bộ buồn vì không truy thu được đồng nào”

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế

Cũng tại hội thảo lấy ý kiến về dự thảo bộ tiêu chí và chỉ số đánh giá tuân thủ pháp luật thuế của người nộp thuế, đang được Bộ Tài chính xây dựng, nhiều ý kiến đánh giá ngành Thuế đang có bước chuyển tư duy lớn, nhưng dự thảo Thông tư mới về vấn đề này nếu được ban hành sẽ rất khó thực hiện vì vướng mắc.

Ông Đặng Ngọc Minh, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế cho biết việc ban hành bộ tiêu chí nhằm trực tiếp triển khai Nghị quyết 19 của Chính phủ về cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bước chuyển tư duy lớn của ngành Thuế…

Ông Bùi Khánh Toàn, Trưởng ban Quản lý rủi ro,Tổng cục Thuế, Nghị quyết 19 của Chính phủ đã đặt ra những mục tiêu về cải cách hành chính thuế, yêu cầu phải thay đổi căn bản phương thức quản lý, thực hiện nguyên tắc quản lý trên cơ sở đánh giá rủi ro.

Quản lý rủi ro được hiểu là phương thức quản lý dựa trên mức độ tuân thủ của người nộp thuế, càng tuân thủ tốt sẽ càng được tạo thuận lợi và cơ quan nhà nước sẽ tập trung theo dõi, giám sát, kiểm tra những đối tượng không tuân thủ hoặc tuân thủ kém.

“Bộ tiêu chí và chỉ số không làm phát sinh bất kỳ thủ tục hành chính nào hay nghĩa vụ nào cho doanh nghiệp. Việc áp dụng bộ tiêu chí và phân loại người nộp thuế hòan toàn việc nội bộ của cơ quan thuế”, ông Toàn khẳng định.

Dự thảo của Bộ Tài chính đưa ra tiêu chí và chỉ số đánh giá doanh nghiệp tuân thủ pháp luật thuế tốt, tiêu chí và chỉ số đánh giá doanh nghiệp tuân thủ pháp luật thuế ở mức độ thấp. Các doanh nghiệp được phân loại theo 3 mức độ tuân thủ: Tốt, trung bình và thấp.

Theo anh Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế của VCCI, đây là một bước chuyển tư duy lớn của ngành Thuế. Bởi trước đây, ngành Thuế “dường như nhìn ai cũng có nguy cơ vi phạm, một người đau bụng bắt cả làng uống thuốc”. Ông Tuấn cho biết theo một khảo sát mới đây trên 3 nghìn doanh nghiệp thì doanh nghiệp càng lớn thì càng bị thanh tra, kiểm tra nhiều, không hề phân biệt tuân thủ tốt hay không tuân thủ pháp luật.

Tuy nhiên, dự thảo của Bộ Tài chính cũng nhận được nhiều ý kiến góp ý thẳng thắn từ các đại biểu.

Ông Bùi Ngọc Tuấn, Phó Tổng Giám đốc Công ty kiểm toán Deloitte Việt Nam cho rằng dự thảo “nghe có vẻ không logic” khi có 2 bộ tiêu chí, chỉ số dành cho doanh nghiệp tuân thủ tốt và doanh nghiệp tuân thủ ở mức độ thấp.

“Bởi tuân thủ tốt thì tức là tuân thủ ở tất cả các tiêu chí, chỉ cần một tiêu chí không tốt thì đã bị hất xuống rồi. Nên chăng Bộ đưa ra một bộ tiêu chí, chỉ số chung, có thang điểm, đạt được mức nào đó, chẳng hạn 75 điểm, là tốt, như vậy sẽ công bằng hơn”, ông Tuấn kiến nghị.

Khó thực thi

Nhìn rộng hơn, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cho rằng “nếu ban hành như dự thảo thì không thực hiện được”.

Trước hết, bà Cúc cho biết Tổng cục Thuế đã có Quyết định số 2176 năm 2015 về áp dụng quản lý rủi ro trong lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra thuế, với nhiều tiêu chí hay và rõ. Tại sao không kế thừa, bà Cúc đặt vấn đề.

Trong dự thảo cũng còn hàng loạt quy định cần xem lại. Chẳng hạn về doanh nghiệp tốt phải “có số thuế GTGT nộp trên vốn chủ sở hữu tại kỳ tương ứng lớn hơn mức trung bình của các doanh nghiệp có cùng quy mô, lĩnh vực đầu tư”.

Theo bà Cúc, “quy định này không bao giờ làm được”, vì tuy có cùng quy mô nhưng doanh nghiệp sản xuất hàng không chịu thuế thì không có thuế GTGT, sản xuất hàng xuất khẩu thì thuế suất là 0%.

Thậm chí cùng sản xuất phân bón nhưng có mặt hàng thuế 5%, có mặt hàng là 10%. Hoặc cùng là dệt may, nhưng nếu May 10 xuất khẩu nhiều thì nộp thuế GTGT ít, còn doanh nghiệp khác có cùng quy mô nhưng sản xuất bán trong nước thì nộp thuế rất nhiều. “Chúng ta không thể so sánh được”, bà Cúc phân tích.

Tương tự là chỉ số “doanh nghiệp có số thuế TNDN nộp trên vốn chủ sở hữu tại kỳ tương ứng lớn hơn mức trung bình của các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh có cùng quy mô, lĩnh vực đầu tư”. Trong khi hiện có các chính sách ưu đãi, miễn giảm thuế TNDN, chẳng hạn miễn thuế trong mấy năm đầu, vậy thì doanh nghiệp mới phải so với doanh nghiệp mới, doanh nghiệp 10 năm rồi thì phải so sánh với doanh nghiệp 10 năm, mới là công bằng.

Có những quy định trong dự thảo rất cụ thể, nhưng theo bà Cúc, lại rất khó thực hiện trên thực tế. Chẳng hạn quy định “trong 730 ngày liên tục doanh nghiệp không bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế”. “Việc gì phải đếm ngày chi tiết đến thế, vì trong năm có tháng thuận, có tháng không, tăng giảm 1, 2 ngày chẳng là gì nhưng lại mất công đếm. Nên quy định theo năm, từ ngày tháng này đến ngày tháng này, sẽ thuận lợi hơn”, bà Cúc phân tích.

Ngoài ra, bà Cúc cũng tha thiết đề nghị cơ quan Thuế có sự phân biệt giữa những người vi phạm, vì cùng là vi phạm hành chính, nhưng ghi chép sai hay chậm nộp báo cáo thì mức độ sai phạm rõ ràng là khác so với việc thiết lập hai hệ thống sổ sách để gian lận.

“Đồng thời cũng phải chấm dứt tình trạng người ta làm tốt, thanh tra thuế mấy ngày liền không phát hiện ra sai phạm, nhưng cán bộ lại “buồn” vì không truy thu được đồng nào. Tôi nói thực là doanh nghiệp không biết làm như thế nào. Họ phải cố tình để dành một phần nào đấy làm sai để khi cơ quan thuế vào kiểm tra có tiền mà thu. Chứ không cơ quan thuế vào kiểm tra mà làm tốt cả, đội kiểm tra không có tiền đưa về có khi lại bị đánh giá là làm không tốt. Chả nhẽ đi mấy ngày mà bây giờ đi về không có số thu nào báo cáo với lãnh đạo?”, bà Cúc thẳng thắn chia sẻ tại hội thảo.

Chủ tịch Hội Tư vấn thuế chia sẻ, để tham gia giám sát việc triển khai Nghị quyết 19 của Chính phủ, bản thân bà từng đi 20 địa phương và gặp khoảng 500 doanh nghiệp để xem những cải cách thuế đã đi vào thực tế như thế nào. Có những chính sách rất hay nhưng đi vào thực tế thì ngược lại.

“Tổng cục Thuế nói việc phân loại này hoàn toàn không ảnh hưởng đến người nộp thuế, nhưng rõ ràng là kết quả phân loại khi được công bố sẽ ảnh hưởng rất lớn đến người nộp thuế”, bà Cúc lưu ý. Và cần tránh tình trạng “đưa ra góp ý thì cơ bản đồng ý nhưng ký rồi thì cơ bản không làm được”.

Trước những ý kiến góp ý, đại diện Tổng cục Thuế nói thêm rằng ngành Thuế ý thức rất rõ công việc này sẽ tác động lớn tới doanh nghiệp và ngành muốn tổ chức hội thảo là “thực sự muốn lắng nghe”.

Hà Chính