DN ngoại vào bán lẻ xăng dầu: Hết chỗ?

Thị phần lớn nhất trên thị trường xăng dầu vẫn thuộc về Petrolimex

Đại diện Bộ Công Thương cho biết, theo các hiệp định đã ký giữa Việt Nam với các đối tác, một số doanh nghiệp nước ngoài sẽ được tham gia phân phối xăng dầu tại Việt Nam khi tham gia đầu tư vào nhà máy lọc dầu tại Việt Nam.

Hiện tập đoàn Idemitsu Kosan (Nhật Bản), tham gia đầu tư nhà máy lọc dầu Nghi Sơn - Thanh Hóa cùng đối tác Tập đoàn dầu khí VN (PVN), dự kiến sẽ có quyền tham gia phân phối xăng dầu khi nhà máy lọc dầu Nghi Sơn đi vào hoạt động vào năm 2017.

Được biết, Công ty Idemitsu Kosa của Nhật Bản và Công ty Dầu khí Quốc tế Kuwait (KPC) đã thành lập liên doanh với tên gọi Công ty TNHH Dầu khí Idemitsu Q8 tại Việt Nam. Hiện tại hai đối tác này đang nắm giữ 35,1% vốn tại dự án Liên hợp Lọc dầu Nghi Sơn.

Đại diện Idemitsu cho hay công ty này đã nhận được chứng nhận đăng ký đầu tư của Chính phủ Việt Nam, hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ và bán buôn sản phẩm dầu khí tại thị trường Việt Nam, chủ yếu thông qua việc xây dựng và quản lý các trạm dịch vụ trên toàn quốc. Như vậy, đây là lần đầu tiên một công ty nước ngoài chính thức đặt chân vào thị trường bán lẻ xăng dầu Việt Nam.

Ngoài ra, Tập đoàn Xăng dầu VN (Petrolimex) cũng đã ký văn bản ghi nhớ việc hợp tác chiến lược với tập đoàn JX Nippon Oil and Energy (Nhật Bản). JX Nippon Oil and Energy dự kiến sẽ cùng Petrolimex liên doanh để triển khai dự án Tổ hợp Lọc hóa dầu Nam Vân Phong.

Cạnh tranh để minh bạch

Bình luận về việc này, ông Phan Thế Ruệ, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam (VINPA) cho rằng, phải đến năm 2018-2020 chúng ta mới có thể mở cửa thị trường cho DN ngoại vào kinh doanh xăng dầu.

 “Bản chất của Nghị định 83/2014 hiện nay vẫn là Nhà nước điều hành giá xăng dầu, các “đại gia” xăng dầu đang thống lĩnh thị trường. Khi thị trường xăng dầu thật sự mở cửa, các DN được cạnh tranh về giá, tự quyết về giá thì khi DN ngoại vào cạnh tranh cùng người tiêu dùng mới được hưởng lợi. Tuy nhiên, tôi cho rằng khi thị trường xăng dầu được mở cửa hoàn toàn thì Nghị định 83 sẽ không còn phù hợp nữa”, ông Ruệ nói.

Đồng quan điểm, TS Lê Đăng Doanh, chuyên gia kinh tế, cũng nhìn nhận việc các công ty xăng dầu ngoại tham gia vào khâu bán lẻ sẽ tạo ra sức cạnh tranh mạnh mẽ.

“Thị trường xăng dầu trong nước hiện nay đang có tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, biểu hiện qua việc có doanh nghiệp đang thống lĩnh thị trường, dưới mức độc quyền nhưng đủ mức áp đặt luật chơi trên thị trường. Mỗi khi tăng, giảm giá thì DN xăng dầu đều nhìn theo Petrolimex để điều chỉnh, tạo bất lợi cho người tiêu dùng.

 Vì vậy, khi các DN ngoại tham gia vào khâu phân phối bán lẻ xăng dầu sẽ làm giảm vị trí thống lĩnh của DN trong nước và nâng cao sức cạnh tranh. Bên cạnh đó các DN ngoại có thể sẽ góp phần làm cho việc điều hành xăng dầu phải công khai, minh bạch và công bằng hơn”, TS. Lê Đăng Doanh phân tích.

Cần sửa đổi Nghị định 83

Cũng ủng hộ xu hướng DN ngoại vào kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam sẽ tạo ra môi trường kinh doanh xăng dầu minh bạch hơn nhưng TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế cho rằng cần sửa đổi Nghị định 83 để phù hợp với xu thế hội nhập.

 “DN Nhật khi vào Việt Nam kinh doanh chưa hề có quỹ bình ổn vậy khi ta yêu cầu xả quỹ họ lấy đâu ra? Chưa kể họ lấy chính sản phẩm của ta từ nhà máy lọc dầu Nghi Sơn ra kinh doanh, lãi cũng không được bao nhiêu mà bắt họ trích ra cho vào Quỹ bình ổn thì doanh nghiệp nào chịu?”, TS Nguyễn Minh Phong nhận định và đề nghị nên bỏ quỹ Bình ổn giá xăng dầu.

Theo đại diện Bộ Công thương, việc các DN được tham gia phân phối khi làm nhà máy lọc dầu là theo hiệp định. Về quy hoạch cụ thể, cấp phép cho những địa điểm phân phối xăng dầu thì tới nay chưa DN nước ngoài nào được cấp.

Mặt khác, để được phép thiết lập hệ thống phân phối, các DN này phải đáp ứng các tiêu chuẩn của Nghị định 83 như về kho bãi, số lượng đại lý… Khó khăn ở chỗ quy hoạch các vị trí đặt trạm xăng dầu hiện tại đã gần như hoàn tất, một số trạm trong khu vực đông dân cư thậm chí phải di dời do gây nguy hiểm.

Vì thế, theo đại diện Bộ Công Thương, các DN nước ngoài muốn tham gia vào thị trường bán lẻ xăng dầu sẽ phải dựa vào hệ thống phân phối sẵn có của DN trong nước, ở đây là PVN và Petrolimex.

Thị trường xăng dầu VN hiện đã có 23 thương nhân đầu  mối và 69 thương nhân phân phối, tuy nhiên, thị phần lớn nhất vẫn thuộc về Petrolimex. Theo một chuyên gia trong ngành, dù muốn hay không thì theo các cam kết của Việt Nam tại các hiệp định thương mại đã ký kết, năm 2018 - 2019 thị trường bán lẻ xăng dầu Việt Nam sẽ phải mở cửa. Khi đó doanh nghiệp nước ngoài sẽ xuất hiện nhiều hơn, bằng cách đầu tư trực tiếp hoặc mua lại hệ thống cửa hàng xăng dầu sẵn có của DN trong nước.

GS.TS Đặng Đình Đào, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế và phát triển (Đại học Kinh tế quốc dân) cho rằng, nếu có sự tham gia của DN nước ngoài vào lĩnh vực bán lẻ xăng dầu thì thị trường này sẽ tăng sức cạnh tranh và minh bạch hơn.

Tuy nhiên, ông Đặng Đình Đào cũng cho rằng Việt Nam cần có biện pháp quản lý tốt DN nước ngoài hoạt động kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam, tránh trường hợp gian lận, trốn thuế bởi Nghị định 83 chưa đề cập đến việc mở cửa cho thương nhân nước ngoài phân phối, bán lẻ xăng dầu.

Phan Trang