Lời khuyên từ Viện trưởng CIEM

Khả năng khởi kiện các tổ chức ban hành điều kiện kinh doanh trái phép nhận được sự quan tâm đặc biệt của các doanh nghiệp dự hội thảo.-Ảnh VGP/Hà Chính

Tại hội thảo về điều kiện kinh doanh do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) tổ chức, ông Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng CIEM đã nhấn mạnh quan điểm cần kiên quyết nói không với việc áp đặt “ giấy phép con”.

“Bản thân doanh nghiệp cũng cần phải thay đổi tư duy, những gì luật đã cho phép làm thì không cần phải hỏi thêm là có được quyền kinh doanh hay không. Cứ luật mà áp dụng, hỏi là tạo điều kiện cho cơ chế xin-cho”, ông Cung nói.

Cơ sở để vị Viện trưởng đưa ra lời khuyên nói trên cho doanh nghiệp, là việc Luật Đầu tư năm 2014 đã nói rõ ràng, chỉ có Quốc hội, UBTVQH và Chính phủ mới được ban hành điều kiện kinh doanh, các bộ ngành, địa phương không được ban hành quy định về điều kiện kinh doanh – thường được gọi là “giấy phép con”.

Ông Cung cho biết hiện có tới 5.588 điều kiện kinh doanh các loại cho 267 ngành nghề kinh doanh có điều kiện, trong đó có 1.697 điều kiện kinh doanh được quy định tại các thông tư. Các bộ, ngành ban hành nhiều điều kiện kinh doanh nhất gồm Giao thông vận tải (175), Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (252), Y tế (373), Tài nguyên và Môi trường (200) và Ngân hàng Nhà nước (217)….

Trong số này, vị Viện trưởng đặc biệt nhấn mạnh đến những quy định mà ông gọi là “biến tướng” về vốn pháp định – khái niệm đã được loại bỏ từ năm 1999. Đó là những yêu cầu, chẳng hạn, phải có mấy nhà kho, phải có bao nhiêu phương tiện vận tải… mới được tham gia kinh doanh.

Theo ông Cung, những quy định như vậy đặt ra rào cản gia nhập thị trường, gây thiệt thòi cho các doanh nghiệp nhỏ; làm thui chột sáng tạo kinh doanh, loại bỏ những cách làm mới vì chúng bị coi là vi phạm pháp luật.

“Và tôi cũng vẫn thấy trên báo chí thông tin các bộ đang dự định các điều kiện kinh doanh mới. Luật Đầu tư 2014 khẳng định các điều kiện kinh doanh do bộ, ngành ban hành đương nhiên sẽ bị bãi bỏ, nhưng doanh nghiệp sẽ làm thế nào nếu các cơ quan quản lý vẫn áp đặt những điều kiện này?”, ông Cung đặt vấn đề.

“Trước hết cần kiên quyết không tuân thủ, nếu vẫn bị bắt tuân thủ thì khởi kiện” – lời khuyên của ông Cung khiến cả hội trường dậy lên những tiếng vỗ tay hưởng ứng của doanh nghiệp.

“Vấn đề là ở chỗ, hệ thống tòa án có sẵn sàng nhận những đơn kiện này không và họ sẽ xử lý thế nào. Điều này rất quan trọng, nếu không thì quyền tự do kinh doanh còn ở rất xa”, ông Cung nói.

Khái quát hơn, LS Trần Hữu Huỳnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài quốc tế tại Việt Nam (VIAC) khẳng định doanh nghiệp có thể sử dụng 3 quyền của mình khi bị áp đặt các điều kiện kinh doanh trái phép: quyền khiếu nại, quyền tố cáo và quyền khởi kiện.

Vấn đề mà ông Cung nêu ra rõ ràng đã nhận được sự quan tâm đặc biệt của các đại biểu tham dự, nhưng dường như chính bản thân các doanh nghiệp cũng không thật tự tin lắm với các quyền của mình. “Có thật là doanh nghiệp có thể sử dụng các quyền đó không?” là câu hỏi được nhiều lãnh đạo doanh nghiệp đặt ra khi trao đổi trực tiếp trong giờ giải lao với các vị chủ tọa hội thảo.

Tiếng vỗ tay sẽ vang tới đâu?

Các đại biểu dự hội thảo đã nêu ra hàng loạt bất cập trong điều kiện kinh doanh của nhiều ngành, như kinh doanh vận tải ô tô, dịch vụ kế toán kiểm toán, dịch vụ logistic, thương mại điện tử, dịch vụ hàng hải…

Kiến nghị về điều kiện kinh doanh đối với hoạt động quảng cáo, ông Trần Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Quảng cáo Việt Nam (VAA) thẳng thắn nhận xét, dường như quản lý nhà nước còn nặng về thành kiến với ngành này.

Theo VAA, các điều kiện kinh doanh trái phép không chỉ xuất hiện ở các thông tư của bộ hay quyết định của UBND các cấp, mà còn có công văn của sở và thậm chí là “lời nói miệng” của cấp phòng. “Điều kiện kinh doanh với ngành Quảng cáo được quy định tại vài chục thông tư, còn chỉ thị hay quyết định của UBND các cấp thì tới hàng trăm”, ông Hùng nêu thực trạng.

Đưa ra ví dụ cụ thể, ông Trần Hùng cho biết khoản 2 điều 19 Luật Quảng cáo chỉ giao Chính phủ quy định về yêu cầu đối với nội dung quảng cáo các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đặc biệt. Nhưng Nghị định hướng dẫn lại quy định, việc quảng cáo các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đặc biệt quy định từ Điều 3 đến Điều 11 Nghị định này “chỉ thực hiện sau khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận nội dung quảng cáo”.

Theo ông Hùng, trước đây đã có quy định tương tự, nhưng qua quá trình cải cách hành chính thì yêu cầu xác nhận trên được chuyển thành yêu cầu doanh nghiệp thông báo là đủ, nay lại quay lại quy định cũ và tạo thêm giấy phép do các bộ cấp.

“Chúng tôi được biết Nghị định quy định như vậy là do có Bộ kiên quyết bảo vệ quan điểm của họ. Nói thẳng ra, quy định này gắn với quyền của cơ quan quản lý. Tôi hỏi các doanh nghiệp thành viên thì tất cả đều khẳng định, khi xin xác nhận “phải có cái gì đó” cho người xác nhận thì mới được việc. Chúng tôi sẽ tiếp tục kiến nghị về việc này”, ông Hùng bức xúc.

Đại diện VAA cũng bày tỏ không thật sự tin tưởng vào giải pháp “khởi kiện”, bởi lo ngại “con kiến kiện củ khoai”. “Một sở nọ mời doanh nghiệp đến để lấy ý kiến mà doanh nghiệp còn không dám nói, phải nhờ đến Hiệp hội. Quảng cáo chỉ có giá trị thời điểm thôi, chẳng hạn tuần sau phải có, hôm nay xin phép mà cán bộ phòng cứ vặn vẹo thì hỏng rồi. Nói còn e ngại, huống hồ là kiện”, ông Hùng nhận xét.

Trước băn khoăn của doanh nghiệp, nhiều ý kiến luật sư tại hội thảo khẳng định hoàn toàn có thể hỗ trợ doanh nghiệp khởi kiện những đơn vị ban hành “giấy phép con” trái pháp luật, ngay cả khi doanh nghiệp không muốn đứng tên. Các ý kiến cũng đặt vấn đề về vai trò của các hiệp hội trong việc thay mặt các hội viên để khởi kiện. 

Trong phần kết luận hội thảo, LS Trần Hữu Huỳnh cho rằng việc xử lý các “giấy phép con” chính là câu trả lời cho câu hỏi tại sao doanh nghiệp dân doanh của Việt Nam lớn lên chậm như vậy. “Phải chăng chiếc áo mà các cơ quan chức năng may cho doanh nghiệp quá chật? Phải giải phóng mọi nút thắt về điều kiện kinh doanh thì doanh nghiệp mới lớn lên được. Điều quan trọng, là những tiếng vỗ tay tại hội thảo hôm nay sẽ vang được đến đâu?”, ông Huỳnh đặt vấn đề.

TS Nguyễn Đình Cung nhắc lại rằng việc loại bỏ các “giấy phép con” là vô cùng quan trọng để khích lệ tinh thần kinh doanh, nếu không thì người dân sẽ không muốn kinh doanh hoặc chỉ muốn kinh doanh theo hướng phi chính thức và khi ấy đất nước càng không phát triển được. Bộ KHĐT đang được Chính phủ giao nhiệm vụ nặng nề này và để thực hiện được, Bộ này rất cần sự ủng hộ mạnh mẽ hơn nữa của cộng đồng doanh nghiệp.

Hà Chính