“Quá vô lý và đẩy khó cho doanh nghiệp”

Ảnh minh họa

Theo Hiệp hội Chủ hàng Việt Nam, thị phần vận tải của đội tàu trong nước chỉ chiếm khoảng 10-12% tổng sản lượng hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam. Thống kê của Cục Hàng hải Việt Nam cũng cho thấy, đến tháng 10/2014, có khoảng 40 hãng tàu biển nước ngoài đang hoạt động kinh doanh tại Việt Nam nhưng đảm nhận khoảng 88% khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu.

Thực trạng “èo uột” của ngành vận tải biển trong nước đang gây ra nhiều hệ lụy, mà một trong những vấn đề nổi cộm nhất hiện nay là việc các hãng tàu nước ngoài tùy tiện áp nhiều loại phí, lệ phí mới gây khó khăn, làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Trước thực trạng này, tại Nghị quyết số 19/NQ-CP về cải thiện môi trường kinh doanh, Chính phủ đã đặt nhiệm vụ cần tập trung phát triển các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh, logistics, cảng biển, đóng và sửa chữa tàu biển, vận tải biển… Cũng theo yêu cầu của Nghị quyết 19, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang rà soát lại và lấy ý kiến về hệ thống các điều kiện kinh doanh, trong đó có điều kiện kinh doanh ngành vận tải biển.

Theo luật sư Ngô Khắc Lễ, chuyên gia hàng hải, Trọng tài viên Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC), vẫn còn có không ít vấn đề đáng quan tâm trong Nghị định 30/2014/NĐ-CP về điều kiện kinh doanh vận tải biển và dịch vụ hỗ trợ vận tải biển.

Trước hết, Nghị định có những điểm không cụ thể, có thể dẫn tới cách hiểu tùy tiện của người áp dụng. Chẳng hạn điểm c khoản 2 điều 5 Nghị định  quy định doanh nghiệp kinh doanh vận tải biển phải có bộ phận chuyên trách thực hiện công tác pháp chế. Thế nhưng, theo luật sứ, “công tác pháp chế” là một khái niệm không thật rõ ràng.

Nghị định còn có những quy định mà theo luật sư là “dành thuận lợi cho cơ quan quản lý và đẩy khó cho doanh nghiệp”. Điều 6 quy định về “hồ sơ đề nghị cấp Giấy phép kinh doanh vận tải biển” đưa ra rất nhiều yêu cầu, trong đó có hồ sơ trích ngang với thời gian kinh nghiệm làm việc, bằng, chứng chỉ… của tất cả những người phụ trách lĩnh vực khai thác tàu biển, phụ trách hệ thống quản lý an toàn, an ninh, phụ trách pháp chế.

“Chưa hết. Theo quy định tại điều 8 về cấp lại Giấy phép kinh doanh vận tải biển, chỉ cần có một thay đổi nhỏ của hồ sơ như tại điều 6 thì doanh nghiệp sẽ phải làm lại thủ tục từ đầu. Có khi doanh nghiệp chỉ thay đổi người thu cước là phải làm lại hết hồ sơ. Điều này quá vô lý, là đẩy khó cho doanh nghiệp”, vị luật sư có nhiều năm kinh nghiệm làm việc trực tiếp trong lĩnh vực vận tải biển nói.

Những quy định "vênh" với thực tiễn

Đó là chưa kể những yêu cầu mà thực tế cuộc sống cho thấy là bất khả thi. Ví dụ, điều 11 Nghị định 30 quy định về điều kiện duy trì hoạt động kinh doanh dịch vụ đại lý tàu biển yêu cầu “có hợp đồng bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp dịch vụ đại lý tàu biển hoặc có bảo lãnh tài chính tương đương”. Điều kiện về duy trì hoạt động lai dắt tàu biển cũng tương tự.

Ông Lễ khẳng định qua nhiều năm làm nghề nhưng ông chưa từng thấy phát sinh vấn đề nào trong thực tế dẫn tới việc phải có điều kiện như trên.

“Nguyên tắc của bảo hiểm là lấy số đông bù số ít, các hãng bảo hiểm nói có quá ít người mua cái bảo hiểm này, có muốn mua cũng không có người bán. Còn về bảo lãnh thì trong suốt mấy chục năm qua, chúng tôi không hề thấy phát sinh kiện cáo gì tại bất kỳ một đại lý nào, bởi vì bản chất công việc của đại lý là chỉ làm theo yêu cầu của người ủy thác”, ông Lễ nêu sự vênh nhau giữa quy định và thực tiễn.

Còn yêu cầu phải “có hợp đồng đại lý tàu biển đối với từng chuyến tàu cụ thể hoặc trong một thời hạn cụ thể” rất dễ bị các cơ quan như kiểm toán hay thuế gây khó khăn. Bởi trong thực tế, hợp đồng đôi khi chỉ là một cái email xác nhận, nhưng cơ quan thuế hay kiểm toán có thể cứ khăng khăng cho rằng hợp đồng  là phải có chữ ký, đóng dấu…

Ngoài ra, theo nhiều chuyên gia, yêu cầu doanh nghiệp phải “có vốn hoặc tài sản khác tối thiểu tương đương 20 tỷ đồng nếu kinh doanh vận tải biển quốc tế và 5 tỷ đồng nếu kinh doanh vận tải biển nội địa” hay yêu cầu yêu cầu “kinh doanh dịch vụ lai dắt tàu biển phải có tối thiểu 2 tàu lai dắt chuyên dụng” cũng không còn phù hợp.

TS Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương nhận xét rằng những quy định kiểu như vậy là một dạng “biến tướng” về vốn pháp định – khái niệm đã được loại bỏ từ năm 1999. Những quy định này đặt ra rào cản khiến các doanh nghiệp nhỏ rất khó “chen chân” vào thị trường.