Sao lại “tự mình trói mình”?

Nhiều mặt hàng nông sản đang gặp khó khăn trong xuất khẩu

Tiền tỉ cho thủ tục kiểm dịch

Công ty TNHH MTV XNK 2 - 9 Đắk Lắk (Simexco Daklak) là doanh nghiệp nhà nước đứng thứ 2 tại Việt Nam trong lĩnh vực mua bán, chế biến và xuất khẩu cà phê. Mỗi năm, DN này chi hàng tỷ đồng cho phí kiểm dịch thực vật.

Theo ông Lê Tiến Hùng, Tổng giám đốc, Chủ tịch HĐTV Simexco thì  khoản chi phí này không phải quá lớn đối với đơn vị. Nhưng trong giai đoạn xuất khẩu khó khăn hiện nay, khoản chi phí này cũng làm giảm sức cạnh tranh của DN. Hơn nữa, trong một số trường hợp, đây là khoản chi phí không thực sự cần thiết.

Ông Hùng nêu thực tế: Hiện nay, nhiều khách hàng ở các nước lớn như Anh, Đức, Pháp...  không yêu cầu phải có giấy kiểm dịch thực vật trong hợp đồng nhưng trong nước thì vẫn yêu cầu có. Hải quan sẽ không thông quan cho các lô hàng nếu không có loại giấy xác nhận này. Điều này khiến doanh nghiệp đứng trước nguy cơ không thực hiện đúng hợp đồng đã ký.

Theo quy trình hiện nay thì mỗi lô hàng cà phê xuất đi đều phải có giấy phép kiểm dịch thực vật. Tùy theo yêu cầu của các khách hàng mà các hợp đồng được chia làm mấy lần (lô) xuất. Như vậy, nếu may mắn khách hàng chỉ yêu cầu xuất toàn bộ hợp đồng 1 lần thì các công ty xuất khẩu chỉ mất 1 lần chi phí kiểm dịch thực vật. Còn, “đen đủi” hơn, nếu hợp đồng khối lượng không lớn mà khách yêu cầu xuất khẩu thành nhiều lô thì phí kiểm dịch lại độn lên theo các lần hàng rời bến.

Hiện tại Simexco và nhiều công ty xuất khẩu nông sản tương tự khác đang được hải quan địa phương giải quyết khá linh động vấn đề này. Cụ thể, với các lô cùng đơn hàng thì hải quan sẽ  “kiểm chặt” nhất giấy phép ở lô hàng đầu tiên xuất đi, còn các lô sau (cùng đơn hàng) thì có thể cho nợ khoảng 30 ngày. Thường thì chỉ sau 10 đến 15 ngày thì các đơn vị xuất khẩu đã có giấy kiểm dịch thực vật để nộp Hải quan, cho đủ thủ tục.

Dù vậy, cách giải quyết linh động này không giải quyết được nguồn gốc của vấn đề. Simexco đã gửi công văn và trình bày bất cập với các bên liên quan nhưng trong khi chờ nghiên cứu chỉnh sửa thì quy định vẫn là quy định.

Gánh nặng đưa đón

Đây cũng là vấn đề được các DN thuộc ngành hàng chè, cà phê thắc mắc tại cuộc họp khẩn mới đây do Bộ Công Thương tổ chức trước tình hình sụt giảm giá trị xuất khẩu của nhiều ngành hàng nông, lâm, thủy sản.

Ông Nguyễn Viết Vinh, Tổng thư ký Hiệp hội Cà phê và Ca Cao Việt Nam cho biết đa số các doanh nghiệp trong Hiệp hội của ông kêu ca về vấn đề này. Trong lúc các ngành hàng nông sản đang ách tắc hiện nay thì đây là việc tự mình có thể cứu mình được.

Tuy nhiên, khi Hiệp hội của ông gửi công văn sang Cục Bảo vệ Thực vật của Bộ NN&PTNT thì vẫn nhận được câu trả lời là vẫn phải thực hiện kiểm dịch trong lúc đợi xem có chỉnh sửa quy chế này không.

Ông Vinh nhận xét, ngay việc Hải quan có thể “linh động” cho DN nợ giấy kiểm dịch từ lô hàng thứ hai trở đi trong mỗi hợp đồng đã cho thấy giấy phép này nhiều khi chỉ mang tính thủ tục, “cho có”.

Có ý kiến cho rằng, tuy nhiều nước không yêu cầu giấy kiểm dịch thực vật nhưng khi các lô hàng có vấn đề bị trả về thì không những gây thiệt hại cho doan nghiệp mà còn giảm sút thương hiệu và uy tín của quốc gia xuất hàng. Trong những năm gần đây, lượng nông sản bị trả về do tồn dư thuốc bảo vệ thực vật hoặc kháng sinh cũng khá cao, nên lo ngại này cũng không phải là vô căn cứ.

Tuy vậy, nhiều ý kiến khác cũng cho rằng đây là sân chơi thương mại, đòi hỏi sự chủ động của từng DN, do vậy việc tìm kiếm và giữ vũng các thị trường thì DN phải là những người ý thức được những việc cần làm đầu tiên.  Thay vì yêu cầu bắt buộc, nên chăng với những đơn hàng mà phía nhập khẩu không yêu cầu, hãy để doanh nghiệp chủ động tiến hành thủ tục kiểm dịch nếu thấy cần?

Thực tế, theo ông Lê Tiến Hùng, Tổng giám đốc Simexco, vấn đề nằm ở chỗ mỗi lần kiểm dịch, DN lại mất công đưa đón và tiếp các cán bộ kiểm dịch thực vật.

“Kho của chúng tôi ở Bình Dương, còn các cán bộ kiểm dịch ở TP Hồ Chí Minh. Chúng tôi phải bố trí xe đưa đón, bố trí người tiếp các cán bộ. Nhiều khi các chi phí “vô hình” đó còn lớn hơn lệ phí mà phải chi trả cho giấy phép về kiểm dịch”, ông Hùng nói thẳng.

Như vậy, việc DN nêu ý kiến giảm bớt thủ tục về kiểm dịch thực vật đối với những đơn hàng mà phía NK không yêu cầu loại giấy này không đơn giản là chuyện bớt chi phí. Mà cốt yếu hơn, DN đang cần sự minh bạch và thông thoáng trong khuôn khổ pháp luật để kịp xuất đi những lô hàng đang nối nhau nằm chờ tại nội địa.

Đỗ Hương