(Chinhphu.vn) - Theo Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, sự phát triển của một đất nước hay một nền kinh tế phụ thuộc vô cùng quan trọng vào yếu tố sáng tạo, năng lực hệ thống sáng tạo quốc gia hay năng lực sáng tạo của nền kinh tế.
Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam trò chuyện với một nhà khoa học nữ. Ảnh: VGP/Đình Nam

Dự lễ kỷ niệm 40 năm thành lập Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam (1975-2015), sáng 20/5, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nhấn mạnh: Viện phải là hạt nhân của hệ thống sáng tạo quốc gia.

Với bề dày truyền thống 40 năm xây dựng và phát triển, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam là cơ quan khoa học hàng đầu của cả nước trong lĩnh vực khoa học tự nhiên và phát triển công nghệ; khẳng định được vị trí hàng đầu của cả nước về nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu, phát triển và ứng dụng về công nghệ cao, điều tra cơ bản, đào tạo nguồn nhân lực khoa học và công nghệ có trình độ cao...

Các thế hệ lãnh đạo, các nhà khoa học, các cán bộ của Viện đã tiếp nối truyền thống, không ngừng nỗ lực, bằng tất cả nhiệt huyết, trí tuệ phục vụ sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc và đã để lại nhiều tấm gương sáng ngời về đạo đức cách mạng và tầm trí tuệ.

Trao đổi với các nhà khoa học, Phó Thủ tướng cho biết dù được cộng đồng quốc tế đánh giá rất cao về tốc độ tăng trưởng cao thứ hai thế giới liên tục trong hơn 20 năm qua (trung bình 5,7%/năm), song nhiều nhà kinh tế cho rằng Việt Nam đang ở bẫy thu nhập trung bình.

“Muốn thoát khỏi tình trạng này, có rất nhiều việc phải làm nhưng một chỉ số quan trọng là để theo quỹ đạo của những nền kinh tế như Hàn Quốc, Singapore, Malaysia… thì trong những năm tới đây Việt Nam phải tăng trưởng trung bình ở mức 8-9%/năm”.

Bên cạnh các yêu cầu hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, xây dựng nhà nước pháp quyền, đổi mới phương thức quản trị quốc gia… Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đề cập đến vai trò quan trọng của năng lực hệ thống sáng tạo quốc gia đối với sự phát triển đất nước.

Và câu hỏi đặt ra là năng lực sáng tạo của Việt Nam nằm ở đâu khi chúng ta hiện đứng thứ 71/143 quốc gia và nền kinh tế trong bảng xếp hạng năng lực sáng tạo của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) trong khi Singapore thuộc top 10, Malaysia từ 30-40, Thái Lan ở khoảng vị trí 50…

“Có rất nhiều sự đánh giá khác nhau nhưng có một điều chắc chắn rằng kinh tế Việt Nam còn nghèo tức là năng lực sáng tạo quốc gia của Việt Nam còn chưa tốt”.

Phó Thủ tướng phân tích: Hệ thống sáng tạo ở các quốc gia và các nền kinh tế có mức phát triển tốt hơn thì DN là vai trò trung tâm, xoay quanh là trường ĐH, viện nghiên cứu, và bao trùm lên hết là Chính phủ tạo môi trường. Còn thực trạng của chúng ta hiện nay thì viện là trung tâm, DN vẫn còn đứng ngoài, các trường ĐH nghiên cứu rất ít, một mô hình không còn phù hợp với xu thế phát triển KHCN và xu thế tăng cường năng lực sáng tạo quốc gia của thế giới.

Để thay đổi thực tế này các cơ sở nghiên cứu khoa học hàng đầu như Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam có vai trò rất quan trọng.

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam và các nhà khoa học lão thành của Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam. Ảnh: VGP/Đình Nam

Phó Thủ tướng đã chia sẻ ý kiến của 3 người mà ông có dịp “phỏng vấn nhanh”  về làm thế nào để các nhà khoa học phát huy tối đa năng lực nghiên cứu, sáng tạo.

Ý kiến thứ nhất nhận xét các nhà khoa học còn khiêm tốn đến mức rụt rè, nhiều việc có thể làm được mà không dám làm. Ý kiến thứ hai cho rằng các nhà khoa học Việt Nam nên tự làm mới mình nhiều hơn qua việc tạo thêm cơ hội cho những nhà khoa học trẻ và mời nhiều nhà khoa học nước ngoài đến Việt Nam. Ý kiến thứ ba mong muốn các nhà khoa học “nối mạng” với nhau nhiều hơn, kết nối nghiên cứu của mình với thực tiễn, chia sẻ với các đồng nghiệp trên thế giới.

Bên cạnh sự chủ động, sáng tạo của Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam khi thực hiện các nhiệm vụ khoa học, tổ chức hoạt động của một số viện thành viên theo hướng tiên tiến, hiện đại, Phó Thủ tướng đề nghị: "Viện hãy đặt ra các vấn đề để Chính phủ có thể giúp, nêu rõ đó là vấn đề gì".

“Viện hàn lâm là tinh hoa nhưng làm sao tinh hoa đó phải lan tỏa trước hết trong cộng đồng các nhà khoa học rồi ra đến xã hội, đóng góp thực sự vào nền khoa học thế giới. Xứng đáng với sự kỳ vọng của rất nhiều người dân Việt Nam, với sự thôi thúc của lịch sử mấy nghìn năm, sự hy sinh của các thế hệ cha anh để đất nước Việt Nam thật sự giàu mạnh”, Phó Thủ tướng nói.

Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam có trên 4.100 cán bộ, với 224 Giáo sư và Phó Giáo sư, 750 Tiến sĩ và Tiến sĩ khoa học, trên 800 Thạc sĩ.  Viện là đơn vị dẫn đầu cả nước về số công bố quốc tế đạt chuẩn ISI, với mức tăng trong một số năm gần đây đến 25%/năm và chiếm 40-45% số công bố quốc tế của cả nước về khoa học tự nhiên. Giai đoạn 2010 - 2015 Viện có gần  9.300 công bố khoa học, trong đó có trên 3.100 công bố quốc tế với trên 2.000 công trình đạt chuẩn ISI, hàng trăm sách chuyên khảo, bằng phát minh, sáng chế. Hàng năm Viện đào tạo trên 400 nghiên cứu sinh (Tiến sỹ) và 300 học viên cao học. Viện đã ký kết hơn 30 thỏa thuận hợp tác với các tổ chức quốc tế, các cơ quan nghiên cứu khoa học, các trường đại học lớn của nhiều nước trên thế giới.

Đình Nam