(Chinhphu.vn) – Dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xuất khẩu gạo được cho là đã đơn giản hóa rất nhiều điều kiện kinh doanh, nhưng vẫn còn nhiều giấy phép con và thủ tục quá phức tạp.
Sẽ không hợp lý nếu bắt buộc doanh nghiệp xuất khẩu gạo phải có vùng nguyên liệu.

Góp ý dự thảo Nghị định sửa đổi Nghị định 109/2010/NĐ-CP về xuất khẩu gạo, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết việc sửa đổi Nghị định 109 theo hướng mở rộng quyền tự do kinh doanh xuất khẩu gạo là rất cần thiết.

Dự thảo Nghị định đã thể hiện rất rõ tinh thần này bằng việc đơn giản hóa rất nhiều các điều kiện đầu tư kinh doanh xuất khẩu gạo cũng như đăng ký hợp đồng xuất khẩu.

Cùng với việc bỏ quy hoạch thương nhân xuất khẩu gạo, việc sửa đổi Nghị định 109 được kỳ vọng sẽ giúp ngành lúa gạo của Việt Nam có những bước phát triển trong thời gian tới.

Tuy nhiên, VCCI cũng chỉ ra không ít điểm cần tiếp tục hoàn thiện trong dự thảo.

Đặc biệt, theo ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế của VCCI, thủ tục để doanh nghiệp được phép xuất khẩu gạo là quá phức tạp và có nhiều giấy phép con. Cụ thể là 3 thủ tục hành chính: (1) Sở Công Thương xác nhận kho chứa (Điều 5 của Dự thảo); (2) Sở Nông nghiệp cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (Điều 23.4.b Nghị định 38/2012/NĐ-CP); (3) Bộ Công Thương cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo (Điều 6 của Dự thảo).

VCCI cũng đề nghị cơ quan soạn thảo bỏ quy định yêu cầu doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu gạo phải có cơ sở xay xát thóc gạo. Đồng thời, nên quy định chỉ yêu cầu doanh nghiệp có quyền sử dụng kho chứa chuyên dùng, và quyền này được thể hiện qua hình thức sở hữu hoặc hợp đồng thuê, mượn kho, thay vì quy định phải sở hữu kho như dự thảo.

Về tổng thể, VCCI cho rằng đối với mặt hàng lúa gạo, các biện pháp quản lý của nhà nước, nếu có thì cũng chỉ nên nhằm vào hai mục đích: dự trữ lúa gạo để bảo đảm an ninh lương thực và liên kết giữa sản xuất-tiêu thụ sản phẩm. Các vấn đề khác nên để thị trường tự quyết định sẽ mang lại hiệu quả cao hơn.

Hiện nay, việc dự trữ lúa gạo để bảo đảm an ninh lương thực đã được quy định trong Luật Dự trữ quốc gia 2012. Nếu trong trường hợp dự trữ quốc gia đã đủ năng lực bảo đảm an ninh lương thực thì việc đặt ra vấn đề dự trữ lúa gạo đối với doanh nghiệp xuất khẩu gạo là không cần thiết.

Trong trường hợp dự trữ quốc gia chưa đủ năng lực để đáp ứng nhiệm vụ này thì có thể tính đến phương án quy định các trách nhiệm duy trì an ninh lương thực cho doanh nghiệp xuất khẩu gạo, nhưng cần thiết kế để các quy định này hợp lý, minh bạch, khả thi và tạo chi phí tuân thủ thấp nhất cho các doanh nghiệp.

Về vấn đề liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ sản phẩm lúa gạo - được coi là khâu then chốt giúp làm tăng sản lượng, chất lượng  nông sản Việt Nam, VCCI cho rằng biện pháp tốt nhất để tăng cường liên kết là cải thiện các thiết chế tư pháp bảo đảm thực thi hợp đồng, còn các biện pháp hành chính chỉ nên mang tính ngắn hạn.

“Việc yêu cầu vùng nguyên liệu hoặc liên kết sản xuất không nên coi là điều kiện bắt buộc. Nếu quy định bắt buộc như dự thảo sẽ khiến cho nhiều doanh nghiệp không thể xuất khẩu, mặc dù doanh nghiệp đó có cơ hội để mua gạo của nông dân và bán cho nước ngoài. Nói cách khác, quy định này sẽ làm giảm cơ hội, thu hẹp thị trường tiêu thụ nông sản cho nông dân Việt Nam. Do đó, đề nghị cơ quan soạn thảo bỏ điều kiện vùng nguyên liệu hoặc liên kết sản xuất tại Điều 4 của Dự thảo", VCCI kiến nghị.

Thay vào đó, dự thảo nên quy định các biện pháp ưu đãi, hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu hoặc liên kết sản xuất, chẳng hạn doanh nghiệp có vùng nguyên liệu hoặc liên kết sản xuất sẽ được áp dụng tỷ lệ dự trữ bắt buộc thấp hơn các doanh nghiệp khác…

Ngoài ra, VCCI cũng đánh giá cao việc dự thảo đã thay cơ chế đăng ký hợp đồng xuất khẩu gạo thành thông báo hợp đồng xuất khẩu gạo và thực hiện thông qua Cổng thông tin điện tử của Bộ Công Thương. Tuy nhiên, dự thảo vẫn yêu cầu bắt buộc phải thông báo hợp đồng thì mới được thông quan hàng hóa, VCCI cho rằng này sẽ gây ra những cản trở không cần thiết. Bởi khi làm thủ tục hải quan để xuất khẩu thì doanh nghiệp đã phải nộp tờ khai hải quan.

Thành Đạt