Bị phản ứng gay gắt, Bộ Công Thương nói lại về Thông tư 37

Thủ tục kiểm tra formaldehyt đang gây nhiều khó khăn cho DN dệt may.

“Thông tư 37 của Bộ Công Thương về kiểm tra formaldehyt cho sản phẩm dệt may được xây dựng với tinh thần “thà bắt nhầm còn hơn bỏ sót” và điều này vừa gây khó khăn lớn cho doanh nghiệp, lại vừa không cần thiết”, chuyên gia hải quan Phạm Thanh Bình nhận xét tại hội thảo ngày 10/12.

Hội thảo này được Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) tổ chức sau khi Diễn đàn Cạnh tranh Quốc gia phản ánh các ý kiến không đồng tình với nhiều quy định trong Thông tư 37.

Một bước thụt lùi

Theo ông Phạm Thanh Bình, nguyên Cục trưởng Cục Kiểm tra sau thông quan, thì so với Thông tư số 32 năm 2009 về kiểm tra formaldehyt, Thông tư 37 có một số sửa đổi theo hướng thuận lợi, như giấy tờ có thể ít hơn, có nhiều hình thức kiểm tra hơn…, nhưng những sửa đổi này lại chủ yếu áp dụng với các lô hàng nhỏ, những trường hợp không phổ biến.

Điều đặc biệt đáng lo ngại, theo ông Phạm Thanh Bình, là quy định không rõ ràng trong Thông tư về đối tượng kiểm tra. Ngay điều 1 có ghi Thông tư chỉ áp dụng với sản phẩm dệt may tiêu thụ trên thị trường Việt Nam, các trường hợp khác không phải kiểm tra. Thế nhưng, điểm c khoản 1 điều 11 lại khiến người ta hiểu rằng “vải nhập khẩu phục vụ gia công, sản xuất hàng hóa xuất khẩu” cũng thuộc diện phải kiểm tra hồ sơ. Trong khi, các doanh nghiệp dệt may của Việt Nam nhận gia công, sản xuất xuất khẩu rất nhiều.

“Điều này không những kém thuận lợi hơn Thông tư cũ, vì theo Thông tư 32 thì mặt hàng này không bị kiểm tra. Hơn nữa, còn đi ngược lại với yêu cầu của Chính phủ tại Nghị quyết số 19 và chỉ đạo của Thủ tướng tại Quyết định số 2026 mới đây”, ông Bình nói. Cụ thể, Nghị quyết 19 và Quyết định 2026 chỉ rõ là phải thu hẹp diện kiểm tra chuyên ngành, miễn kiểm tra cho nhiều trường hợp, trong đó có vải phục vụ gia công, sản xuất xuất khẩu.

Phân tích kỹ hơn về các yêu cầu của Chính phủ, ông Bình cho biết Nghị quyết 19  yêu cầu chuyển mạnh sang hậu kiểm, nhưng Thông tư 37 lại quy định mọi trường hợp phải kiểm tra trước khi thông quan. Thậm chí còn yêu cầu phải kiểm tra ngay tại cửa khẩu, không cho đưa về kho doanh nghiệp. “Không chỉ kém thuận lợi hơn, điều này còn trái Nghị định 08 năm 2015 của Chính phủ quy định chi tiết Luật Hải quan”, ông Bình khẳng định.

Nghị quyết 19 yêu cầu giảm mạnh chi phí, nhưng theo Thông tư 37 thì chi phí có thể giảm trong trường hợp kiểm tra hồ sơ, song cũng chưa rõ sẽ giảm thế nào, trong khi lại tăng thêm chi phí cho “kiểm tra xác suất” và chi phí lưu kho bãi –vốn rất nặng với doanh nghiệp.

Theo ông Bình, tựu trung lại, Thông tư 37 đáp ứng yêu cầu của Chính phủ “ở mức độ nhất định” với một số chỉ tiêu, nhưng xét theo những chỉ tiêu lớn của Nghị quyết 19 thì vẫn còn khoảng cách xa. Ngoài ra, Thông tư có nhiều lỗi về kỹ thuật, nhiều quy định không rõ ràng có thể hiểu theo nhiều cách khác nhau, cho thấy việc soạn thảo và ban hành “chưa đủ cẩn trọng”.

Đại diện Hiệp hội Dệt may Việt Nam có mặt tại hội thảo cho biết hoàn toàn đồng tình với những ý kiến của vị chuyên gia. Theo Hiệp hội này, quy định kiểm tra cả với vải gia công, sản xuất xuất khẩu là một bước thụt lùi.

Trong khi đó, ông Nguyễn Huy Lưu từ Cục Giám sát quản lý hải quan cũng đưa ra nhiều quan ngại về Thông tư 37. Ông Lưu chia sẻ cách hiểu rằng với quy định tại Thông tư 37, thì hầu như mọi lô hàng nhập khẩu đều phải “kiểm tra hết”, kể cả vải phục vụ gia công, sản xuất xuất khẩu.

Theo ông Lưu, Thông tư có quy định về “kiểm tra giảm”, nhưng đọc kỹ thì chỉ là giảm số lượng mẫu lấy mà không giảm tần suất kiểm tra.

“Như vậy thực ra là không giảm. Tôi cho rằng Bộ Công Thương cần xem lại để phù hợp với yêu cầu của Chính phủ và của Thủ tướng. Cần quy định rõ trường hợp nào miễn kiểm tra, trường hợp nào giảm kiểm tra, trường hợp nào kiểm tra xác suất, như với doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật thì kiểm tra ít đi. Điều này vừa giúp giảm tải cho cơ quan quản lý, vừa giúp giảm thời gian thông quan”, ông Huy chia sẻ.

“Sợ nói vậy mà không phải vậy”

Trong khi đó, phát biểu tại hội thảo, đại diện Vụ Khoa học và Công nghệ-Bộ Công Thương, vẫn khẳng định Thông tư 37 đã giảm thời gian, chi phí và thủ tục cho doanh nghiệp, đồng thời đưa ra giải thích cho một số quy định của Thông tư.

Chẳng hạn, về lý do chỉ giảm số lượng mẫu mà không giảm tần suất kiểm tra, vị này cho biết sản phẩm dệt may “vô cùng đặc thù”, không ai dám chắc lô hàng tiếp theo liệu có vi phạm hay không.

Đặc biệt, trước các đại biểu và báo chí, đại diện Bộ Công Thương khẳng định lại cách hiểu của cơ quan soạn thảo, là mặt hàng vải nhập khẩu phục vụ gia công, sản xuất xuất khẩu không thuộc diện kiểm tra, kể cả kiểm tra hồ sơ. Chỉ khi các mặt hàng này chuyển sang tiêu thụ nội địa thì mới phải kiểm tra.

Nhận xét về phản hồi này của Bộ Công Thương, TS Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng CIEM cho rằng “việc người soạn thảo viết thế này nhưng người đọc lại hiểu khác đi, thì đó là một điểm chưa thành công”. “Xét về câu chữ, theo cách hiểu của chúng tôi thì Thông tư có hai quy định mâu thuẫn nhau. Người ta sợ nhất là quy định không rõ, nói vậy mà không phải vậy, dẫn đến áp dụng tùy tiện, khiến ranh giới giữa đúng và sai rất mong manh. Tức là đầy rủi ro với doanh nghiệp”.

Vị Viện trưởng nhắc lại các yêu cầu mà Chính phủ đặt ra với việc sửa đổi, bổ sung Thông tư 32, đó là giảm số lượng, đơn giản hóa hồ sơ, công khai thời gian, chi phí kiểm tra, giảm thời gian và chi phí, bảo đảm minh bạch và trách nhiệm giả trình, chuyển mạnh sang hậu kiểm, thực hiện quản lý rủi ro, thực hiện đăng ký và trả kết quả kiểm tra qua mạng…

Đặc biệt, Chính phủ yêu cầu rất rõ là miễn kiểm tra với 5 trường hợp: Nguyên liệu sản xuất, sản phẩm trung gian; sản phẩm khuyến mại nhỏ; sản phẩm quen thuộc đã được nhập khẩu nhiều lần và đã kiểm tra chất lượng với số lần tương ứng; sản phẩm nhập khẩu từ khu vực có tiêu chuẩn kỹ thuật cao hơn hoặc có thương hiệu nổi tiếng; sản phẩm có xác nhận, chứng nhận đạt chất lượng cao.

“Được giao theo dõi việc triển khai Nghị quyết 19, tôi thấy rằng Thông tư 37 chưa đáp ứng được các yêu cầu mà Chính phủ đặt ra, cả về nội dung lẫn tinh thần cải cách”, ông Cung nhận xét. Ông đề nghị đình chỉ hiệu lực thi hành của Thông tư 37, sửa đổi bổ sung theo đúng yêu cầu của Nghị quyết 19.

Trong khi đó, chuyên gia Phạm Thanh Bình đánh giá cao cam kết về đối tượng kiểm tra của Bộ Công Thương. “Việc khẳng định Thông tư 37 chỉ áp dụng với sản phẩm tiêu thụ nội địa, còn nguyên liệu gia công, sản xuất xuất khẩu không phải kiểm tra, chỉ riêng điều đó đã xứng đáng nhận được những tràng vỗ tay dài. Nếu đúng như vậy, thì đã giảm được tới 80% vấn đề vướng mắc của doanh nghiệp hiện nay”.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng đề nghị Bộ Công Thương cần có công văn khẳng định lại rõ ràng, còn “cam kết miệng” không có ý nghĩa. Tổng cục Hải quan cũng cần có công văn tương tự. Đồng thời, Bộ Công Thương cần nghiên cứu kỹ lưỡng những kiến nghị còn lại tại hội thảo và sửa đổi, bổ sung theo đúng yêu cầu của Chính phủ.

Hà Chính