Bỏ gánh nặng chứng minh “lý lịch tư pháp” cho DN

Ông Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho hay khi xây dựng Luật Doanh nghiệp năm 2000, những tranh luận về việc người thành lập doanh nghiệp có phải trình các loại giấy chứng nhận chứng minh mình không vi phạm pháp luật, không bị bệnh tâm thần… hay không cũng khá căng thẳng, nhưng quyết định cuối cùng là không. Đây là phần việc cơ quan quản lý nhà nước thực hiện nếu cần.

Trước khi Luật Doanh nghiệp sửa đổi được Quốc hội thông qua cuối tháng 11 vừa qua, đã có ý kiến đề nghị bổ sung phiếu lý lịch tư pháp trong hồ sơ đăng ký doanh nghiệp. Ngay lập tức, Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong vai trò là Ban soạn thảo đã có văn bản gửi Thủ tướng Chính phủ đề nghị giữ nguyên như quy định trong dự thảo.

Nghĩa là, trong hồ sơ đăng ký thành lập doanh nghiệp, tùy theo loại hình doanh nghiệp, người thành lập phải có bản sao giấy chứng minh nhân dân, hộ chiếu... hoặc chứng thực cá nhân hợp pháp khác chứ không bắt buộc phải có lý lịch tư pháp.

Theo ông Phan Đức Hiếu, Trưởng ban Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh - Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, Tổ phó Tổ biên tập Dự thảo Luật Doanh nghiệp (sửa đổi), kiến nghị bổ sung lý lịch tư pháp (trong mọi trường hợp đăng ký doanh nghiệp) đi ngược chủ trương triệt để cải cách hành chính, tạo môi trường thuận lợi, thông thoáng cho thành lập và hoạt động của doanh nghiệp.

Theo quy định tại Luật Lý lịch tư pháp, thời hạn cấp Phiếu lý lịch tư pháp là 10 ngày kể từ ngày nhận được yêu cầu hợp lệ, trường hợp cần xác minh điều kiện đương nhiên được xóa án tích là tối đa 20 ngày. Như vậy,  người thành lập doanh nghiệp sẽ mất thêm ít nhất 10 ngày.

Về chi phí, theo quy định tại Thông tư số 174/2011/TT-BTC ngày 02/12/2011 của Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng lệ phí cấp Phiếu lý lịch tư pháp, lệ phí là 200.000 đồng/lần/người. Tính cho hàng chục ngàn doanh nghiệp thành  lập mỗi năm, chi phí tuân thủ có thể lên đến hàng trăm tỷ đồng.

Đó là chưa kể nếu đề nghị này được chấp nhận, chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến xếp hạng quốc tế về năng lực cạnh tranh quốc gia của môi trường kinh doanh Việt Nam mà Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đang quyết tâm và nỗ lực hết sức để cải thiện thông qua việc triển khai mạnh mẽ Nghị quyết 19/NQ-CP.

Cuối cùng, quan điểm của Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã thuyết phục được Quốc hội. Luật Doanh nghiệp sửa đổi quy định tại Điều 18: Trường hợp cơ quan đăng ký kinh doanh có yêu cầu, người đăng ký thành lập doanh nghiệp phải nộp phiếu lý lịch tư pháp cho cơ quan đăng ký kinh doanh.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho rằng yêu cầu bổ sung phiếu lý lịch tư pháp vào hồ sơ đăng ký doanh nghiệp với tất cả các trường hợp sẽ làm tăng thêm thời gian thành lập doanh nghiệp tạo ra gánh nặng chi phí tuân thủ rất lớn cho cả cơ quan nhà nước và doanh nghiệp, sẽ có tác động không thuận lợi cho môi trường đầu tư, kinh doanh ở Việt Nam.

Do vậy, phiếu lý lịch tư pháp không phải là tài liệu bắt buộc trong hồ sơ đăng ký thành lập doanh nghiệp. Tuy nhiên, để có căn cứ kiểm soát một số trường hợp không có quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp, luật đã bổ sung quy định trong trường hợp cơ quan đăng ký kinh doanh có yêu cầu, người đăng ký thành lập doanh nghiệp phải nộp phiếu lý lịch tư pháp cho cơ quan đăng ký kinh doanh.

Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Doanh nghiệp còn muốn tạo thuận lợi hơn nữa cho doanh nghiệp, theo nguyên tắc “cái gì Nhà nước đã có thì không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp”.

Cụ thể, theo ông Phan Đức Hiếu, dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật đang được xây dựng theo hướng cơ quan đăng ký kinh doanh thay vì trực tiếp yêu cầu người thành lập doanh nghiệp sẽ trực tiếp yêu cầu Sở Tư pháp cung cấp lý lịch tư pháp.

Ông Phan Đức Hiếu cho rằng quy định như vậy sẽ giảm được rất nhiều chi phí, thời gian cho doanh nghiệp, không tạo nên gánh nặng chứng minh lên doanh nghiệp. Cùng với các quy định khác, quy định này sẽ góp phần giúp thủ tục khởi sự kinh doanh tại Việt Nam trong thời gian tới trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều.

Hà Chính