"Cuộc chiến” với nước ngoài của Bộ NN&PTNT

Số lượng các lô hàng thủy sản bị trả về đang ở mưc đáng báo động-Ảnh minh họa

Báo cáo của Cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản (Nafiqad) cho thấy, trong 9 tháng đầu năm nay, số lô hàng thủy sản của Việt Nam bị trả về cao hơn cả năm 2014 (số lô bị phát hiện vi phạm quy định bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm là 165 lô, tăng 6 lô so với cả năm 2014; số lô hàng phát hiện vi phạm quy định hóa chất kháng sinh là 78, tăng 10 lô so với cả năm 2014).

Đây được xem là con số báo động. Vì thế, Nafiqad mới đây đã tổ chức hội nghị để bàn cách kiểm soát an toàn thực phẩm thủy sản xuất khẩu. Khác với những hội nghị khác, lần này, số lượng dự quá đông, đại biểu tham dự ngồi ra cả hàng lang.

Trước tình hình nhiều lô hàng thủy sản của các doanh nghiệp xuất khẩu bị trả về do dư lượng kháng sinh vượt ngưỡng cho phép của các thị trường nhập khẩu, năm 2010, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) đã có Thông tư số 64/2010/TT-BNN về việc đưa các chất có chứa Trifluralin ra khỏi danh sách các chất cải tạo, xử lí môi trường trong nuôi trồng thủy sản.

Dù đã có thông tư nhưng thực tế những năm qua, tôm Việt Nam xuất khẩu bị cảnh báo dư lượng Trifluralin vượt ngưỡng cho phép vẫn thường xuyên xảy ra. Vì vậy, Bộ NN&PTNT đã phải đi tìm hiểu và nhận thấy người nuôi tôm trong nước vẫn phải sử dụng bởi hiện không có chất nào thay thế hiệu quả hơn Trifluralin. Vì thế, phía Bộ NN&PTNT thay đổi "chiến lược", thay vì cấm người nuôi tôm dùng, chuyển hướng sang kiến nghị phía Nhật xem lại mức quy định.

Theo quy định của Nhật, tôm Việt Nam chỉ  được xuất sang Nhật nếu hàng lượng chất Trifluralin từ 0,01ppm (phần triệu), trong khi ở các nước châu Âu, cũng chất này nhưng lại ở mức cao hơn. Do vậy, Nafiqad viện dẫn vào đây để kiến nghị người Nhật xem xét lại. Từ ngày 15/05/2013, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản nới lỏng mức giới hạn cho phép tôm từ 0.001ppm (~ 10ppb) lên 0.5ppm (500ppb), tức là tăng lên gấp 50 lần.

Hay như trường hợp Ethoxyquin, khi Nhật Bản đưa ra mức quy định hàm lượng Ethoxyquin cao hơn hoặc bằng mức 0,01 ppm (một phần triệu) thì có ít nhất 50 lô hàng tôm của doanh nghiệp bị phát hiện ở dưới ngưỡng này nên bị trả về trong giai đoạn 2012 đến 2014. Tuy nhiên, Nafiqad đã "đấu tranh" rằng quy định này là chưa hợp lý và sau đó,  Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản cũng đã điều chỉnh giới hạn dư lượng tối đa đối với chất kháng sinh Ethoxyquin từ 0,01 ppm lên 0,2 ppm. Ngay sau đó, trong danh sách được Nafiqad công bố trên website của cơ quan này, hầu như không có lô hàng nào của doanh nghiệp xuất sang Nhật bị trả về do vướng phải Ethoxyquin.

Tất nhiên, đây chỉ là một trong nhiều giải pháp của Bộ NN&PTNT. Nhưng mặc dù có nhiều nỗ lực của các cơ quan chức năng, hiện tỷ lệ các lô hàng thủy sản bị trả về vẫn tiếp tục tăng.

Theo phía Nafiqad, phía EU thông báo rằng, nếu trong thời gian tới, 24 doanh nghiệp đã bị phát hiện hàng có chứa chất kháng sinh cấm không cải hiện, EU sẽ áp dụng các biện pháp bổ sung để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng châu Âu. Mức cao nhất có thể là bị tạm ngưng xuất khẩu vào thị trường này.

Tìm đường tiêu thụ khác

Một giải pháp khác được nhiều doanh nghiệp có hàng bị trả về cho biết, là các lô hàng này sẽ được tìm cách xuất sang những thị trường không đòi hỏi cao về an toàn vệ sinh thực phẩm.

Giám đốc một doanh nghiệp (muốn dấu tên) có hàng bị trả về phân trần, thực ra, quy định về hàm lượng các chất kháng sinh trong thủy sản ở mỗi nước là khác nhau. "Theo tôi, việc các nước đặt quy định khắt khe thường không phải để sức khỏe của người dân trong nước mà họ đặt tiêu chuẩn cao vì muốn bảo vệ ngành sản xuất trong nước", ông nói. Do đó, việc xuất khẩu sang những thị trường khác không phải là vi phạm pháp luật.

Ngoài việc tìm cách để xuất khẩu sang thị trường có quy định ít khắt khe thì các lô hàng bị trả về liệu có được tiêu thụ nội địa hay không? Chưa một ai có câu trả lời chính thức là có hay không. Nhưng một số báo cáo mới đây của những cơ quan quản lý cho thấy, trên địa bàn TPHCM và Hà Nội, khoảng gần 20% mẫu thực phẩm có các chỉ số vi sinh, kháng sinh vượt ngưỡng quy định hiện hành..

Để biết một sản phẩm có kháng sinh cấm vượt ngưỡng cho phép hay không, cơ quan chức năng cần 2-3 ngày kiểm tra, phân tích trong phòng thí nghiệm mới có kết quả và theo luật hiện nay, khi chưa có kết quả thì không được thu giữ lô hàng.

Thực tế, như phân tích ở trên, quy định về hàm lượng các chất kháng sinh trong thủy sản ở mỗi nước là khác nhau, việc sử dụng các lô hàng chưa hẳn đã ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Vấn đề là phải công khai và người tiêu dùng có quyền được biết sự thật.

Điều này đặt ra yêu cầu đối với các cơ quan chức năng cần phải công bố "số phận" những lô hàng mà doanh nghiệp bị trả về do có hóa chất kháng sinh cấm như thế nào và tỷ lệ các lô hàng có kháng sinh vượt ngưỡng cho phép (theo chuẩn của Việt Nam) bán trên thị trường.

Vũ Hạ