Doanh nghiệp không cần những hiệp hội “xin” cơ chế

Cần có cơ chế để các doanh nghiệp hợp tác với nhau để cùng phát triển ngành hay cụm ngành của họ-Ảnh minh họa TBKTSG

Cạnh tranh là tất yếu trong các hoạt động kinh doanh và các doanh nghiệp càng kinh doanh giống nhau càng cạnh tranh quyết liệt. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này lại dùng nhiều dịch vụ hay cơ sở hạ tầng giống nhau mà bản thân mỗi doanh nghiệp không có động cơ hoặc không thể cung cấp hoặc xây dựng.

Ví dụ, một nghiên cứu chung về thị trường có ích cho cả ngành và khi công bố thì ai cũng được hưởng lợi nhưng chi phí để thực hiện nghiên cứu lớn hơn lợi ích của một doanh nghiệp có được nên không ai muốn làm. Đây chính là vai trò của các hiệp hội và sự hợp tác giữa các doanh nghiệp cùng ngành hay giữa các lĩnh vực có liên quan.

Tuy nhiên, trục trặc lớn nhất trong các hiệp hội chính là tâm lý ỷ lại, hay ăn theo. Nếu hiệp hội được tổ chức không chặt chẽ với các chế tài và phân chia lợi ích phù hợp, thì những thành viên bình thường chỉ tham gia cho có và các hoạt động thường giới hạn trong những phạm vi hết sức hạn chế. Niền tin và quan hệ lợi ích thực chất không được thiết lập trong trường hợp này.

Ví dụ, không ít các hiệp hội ở Việt Nam hiện nay thường “xin” cơ chế từ các cơ quan nhà nước, những người lãnh đạo hay đứng đầu các hiệp hội này thường là những quan chức nhà nước về hưu. Cơ chế này đang làm cho nhiều hiệp hội ở Việt Nam chưa thể phát huy vai trò thực chất của mình.

Trên thực tế, có rất nhiều việc mà các doanh nghiệp phải cùng ngồi lại với nhau và bản thân các doanh nghiệp mới nắm bắt được vấn đề mới hình dung ra các nhu cầu. Tuy nhiên, dường như do thiếu vắng sự tin cậy nên những điều như vậy rất ít được trao đổi trong các hiệp hội mà thường thì mạnh ai nấy lo.

Để giải quyết vấn đề này, cần các cơ chế để các hiệp hội hoạt động thực chất hơn. Một cơ chế hoạt động để làm sao các doanh nghiệp có quyền và cảm thấy trách nhiệm xây dựng hiệp hội của mình một cách thực chất. Các vị trí điều hành hay quan trọng trong hiệp hội cần phải được cạnh tranh quyết liệt nhưng lành mạnh để chọn được những người xứng đáng nhất, có đủ khả năng nhất thực hiện những công việc của tổ chức.

Quan trọng hơn, đây là cơ chế tạo niềm tin giữa các doanh nghiệp nói chung, cả xã hội nói chung. Tạo dựng cảm giác hay cách nghĩ “cùng hội cùng thuyền” để tất cả cùng tốt lên là rất quan trọng.

Cần khuyến khích cạnh tranh giữa các hiệp hội

Do vai trò thực chất của các hiệp hội ở nước ta là khá mờ nhạt nên tương tác giữa nhà nước và các hiệp hội chỉ dừng lại ở những mức độ nhất định, trong khi các vấn đề thường được trực tiếp giải quyết với từng doanh nghiệp cụ thể. Cơ chế này có ưu điểm là giải quyết nhu cầu trước mắt của doanh nghiệp, nhưng lại có khả năng tạo ra các mối quan hệ không lành mạnh.

Cơ chế của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhìn chung tỏ ra hữu hiệu, nhưng cũng có những giới hạn nhất định. VCCI chỉ có thể tập trung vào việc cải thiện môi trường kinh doanh nói chung chứ rất khó có thể đi vào các lĩnh vực hay cụm ngành cụ thể.

Do vậy, vai trò của các hiệp hội của những cụm ngành cụ thể cần được phát huy. Giải quyết những vấn đề của các ngành cụ thể nên được thực hiện qua cơ chế hiệp hội hoặc liên hiệp các hiệp hội của những ngành hay cụm ngành liên quan chứ không nên riêng biệt như nêu trên.

Trong lựa chọn và phát triển các lĩnh vực trọng điểm, thực tế cho thấy cách thức nhà nước “cầm tay chỉ việc” hoặc dắt doanh nghiệp đi bằng cách lựa chọn ngành nghề cụ thể đã tỏ ra không hiệu quả. Để giải quyết vấn đề này, nhà nước nên triển khai cơ chế ngược lại. Có nghĩa là, các hiệp hội, các ngành phải tự đề xuất ra những lĩnh vực hay mũi nhọn trọng điểm và nhà nước sẽ tổ chức để các hiệp hội hay các ngành “bảo vệ” kế hoạch của mình.

Điều này có nghĩa là các ngành phải cạnh tranh với nhau. Với cơ chế này, bản thân các doanh nghiệp hoặc các bên liên quan trong các hiệp hội hay các cụm ngành phải tìm cơ chế để hợp tác cho bằng được.

Thêm vào đó, lúc này, sự cạnh tranh quyết liệt để trở thành người chiến thắng giữa các ngành khác nhau sẽ xảy ra. Công việc của nhà nước lúc này sẽ đơn giản hơn rất nhiều vì sẽ biết được ngành nào, cụm ngành nào có khả năng thực hiện các ý tưởng hay kế hoạch mà chính họ lập nên. Kết quả của cơ chế hợp tác nhờ cạnh tranh đối với các hiệp hội sẽ tạo động lực cho phát triển.

Tóm lại, để có thể có các doanh nghiệp mạnh, cũng như môi trường kinh doanh lành mạnh, bên cạnh cạnh tranh, cần có cơ chế để các doanh nghiệp hợp tác với nhau để cùng phát triển ngành hay cụm ngành của họ. Kinh nghiệm từ các nước khác cho thấy, hiệp hội và cạnh tranh giữa các hiệp hội là một chìa khóa quan trọng. Không đâu xa, nhìn cách thức tổ chức của các hiệp hội doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở Việt Nam cũng có rất nhiều điều để tham khảo. Do vậy, đây là thời điểm quan trọng để Nhà nước tạo cơ chế để các hiệp hội đúng nghĩa có thể hình thành và phát huy tác dụng.

Huỳnh Thế Du