Hai câu hỏi lớn về thành tích đột phá của Thuế

Hướng dẫn thủ tục thuế tại TPHCM-Ảnh Tuổi Trẻ

Đây là mức cao nhất so với các cuộc điều tra xã hội học mà VCCI tiến hành gần đây về cảm nhận của doanh nghiệp khi đánh giá các cơ quan chính quyền trong việc phục vụ người dân. Không ít chuyên gia cho rằng, Thuế sẽ là ngành đầu tiên đạt mục tiêu của Nghị quyết 19.

Tuy nhiên, kết quả mà VCCI công bố - một khảo sát độc lập mang tính định lượng cụ thể - khiến nhiều người bất ngờ. Bởi một năm trước, theo đánh giá của cộng đồng doanh nghiệp, thủ tục hành chính thuế được xếp ở vị trí thứ 2 ở nước ta về mức độ phiền hà, chỉ sau nhóm thủ tục về đất đai, tài nguyên-môi trường. Còn theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, thì thời gian nộp thuế và BHXH của Việt Nam là 872 giờ (riêng Thuế là 537 giờ) - mức “đội sổ” trong khu vực ASEAN, gấp bốn lần mức trung bình của các nước khu vực Châu Á-Thái Bình Dương.

Và tại cuộc gặp cộng đồng doanh nghiệp hồi tháng 4/2014, sau khi nghe các doanh nghiệp “than thở” về hành trình nộp thuế, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã đưa ra lời xin lỗi nhân dân vì “doanh nghiệp và người dân nộp thuế mà khó khăn quá!”

Rõ ràng, có ít nhất hai câu hỏi lớn đối với những kết quả mà ngành Thuế đạt được trong hơn một năm qua. Một là, những kết quả ấy có đáng tin cậy, liệu có sự “thiên vị” nào không; và hai là, những kết quả ấy có được nhờ đâu, tại sao đến nay mới làm được?

Theo chuyên gia kinh tế Vũ Quốc Tuấn, “thuế năm nào cũng đối thoại với doanh nghiệp, nhưng nhưng tại sao bao nhiêu năm qua chuyển biến chậm? Giờ mới đột phá, phải chăng là do cuộc làm việc “vượt cấp” của Thủ tướng với Tổng cục Thuế hồi tháng 7 năm ngoái?”

“Cộng đồng doanh nghiệp thiên vị đối với ngành Thuế chăng? Không! Cộng đồng doanh nghiệp đã rất công tâm”, Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc nhận xét tại buổi lễ công bố kết quả khảo sát.

Theo ông Lộc, cộng đồng doanh nghiệp vẫn trao “bông hồng” cho ngành Thuế vì sự nỗ lực đột phá cải cách, mặc dù ngành vẫn bề bộn rất nhiều việc phải làm, khi chỉ 53% doanh nghiệp đồng ý rằng công chức thuế có thái độ giao tiếp lịch sự, đúng mực, tôn trọng doanh nghiệp, 52% doanh nghiệp đánh giá tốt về chuyên môn, nghiệp vụ của công chức thuế, và có tới 32% doanh nghiệp cho biết họ phải chi trả chi phí không chính thức cho cán bộ ngành Thuế…

Từ góc nhìn chuyên môn hơn, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam cũng đặt vấn đề số liệu mà VCCI đưa ra có tin tưởng được không. “Mọi người nghi ngờ điểm 7, tôi thì cho rằng số liệu đó là chính xác. Tất nhiên, giữa số liệu đưa ra với thực tế thì bao giờ cũng có khoảng cách không tránh khỏi. Nhưng, những cải cách của ngành Thuế trong năm qua là quyết liệt”, bà Cúc nói.

Bí quyết của Thuế

Trước câu hỏi “giảm giờ nộp thuế như vậy có thực chất không”, Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Hoàng Anh Tuấn cho biết kinh nghiệm của ngành Thuế là theo các tiêu chuẩn, thông lệ tốt trên thế giới, họ làm gì, ta làm theo. Đây cũng chính là giải pháp chủ chốt, bao trùm mà Chính phủ đã đặt ra tại Nghị quyết 19.

Kinh nghiệm thế giới cho thấy việc khai thuế chiếm rất nhiều thời gian, doanh nghiệp Việt Nam phải khai thuế VAT 12 lần mỗi năm, trong khi thế giới chỉ có 3 lần, ta giảm xuống còn 3 lần. Thuế thu nhập doanh nghiệp trước đây mỗi năm 5 lần kê khai, nay giảm còn 1 lần theo thông lệ quốc tế.

Mẫu tờ khai cũng vậy, ta xem các nước ASEAN-4 làm thế nào để bỏ bớt nội dung phải khai. Hay ứng dụng CNTT, triển khai đi thẳng vào mức độ 4, tức là kê khai và nộp thuế đều qua mạng…

Tuy nhiên, đó chỉ là cách làm. Theo bà Nguyễn Thị Cúc, yếu tố quyết định thành công của ngành Thuế trong cải cách là quyết tâm triển khai. “Tôi còn nhớ tại buổi đối thoại năm ngoái, tôi đưa ra 17 điểm kiến nghị thì 13 điểm được tiếp thu, sửa đổi ngay, những điểm còn lại được sửa đổi sau đó. Và khi sửa đổi, thì thay vì thực hiện từ 1/10/2014, Bộ quyết định có hiệu lực ngay từ 1/9, đó là điều rất bất ngờ”, bà Cúc đưa ra một ví dụ.

Ông Vũ Tiến Lộc kể lại, ngay sau cuộc làm việc với Thủ tướng, Thứ trưởng Đỗ Hoàng Anh Tuấn đã mời lãnh đạo các hiệp hội doanh nghiệp và các công ty tư vấn thuế đến Văn phòng Bộ, cùng với họ, xem xét từng trang các thông tư, nghị định và văn bản pháp luật để đề xuất bổ sung, sửa đổi. Từ đó, sửa đổi 7 thông tư, 4 nghị định và 6 luật thuế.

Chính tư duy “đứng về phía doanh nghiệp” đã khiến Bộ Tài chính ghi điểm. Đã từng có trường hợp một doanh nghiệp FDI bị thanh tra thuế, họ muốn mời các hãng tư vấn hàng đầu vào cuộc để bảo vệ quyền lợi, nhưng cơ quan thuế gây sức ép, ra hẳn văn bản không cho doanh nghiệp mời Big Four (tức 4 hãng tư vấn lớn nhất). Thậm chí họ còn gây sức ép với cả Bộ Tài chính, nói rằng Bộ không được bao che cho hành vi trốn thuế.

Dĩ nhiên, Bộ không thể nghe theo lời đề nghị vô lý ấy. “Xin lỗi, người phạm tội ra tòa còn có luật sư bào chữa, tại sao doanh nghiệp không có quyền mời tư vấn, trong khi họ là người yếu thế hơn so với cơ quan thuế?”, Thứ trưởng Đỗ Hoàng Anh Tuấn chia sẻ.

Về những định hướng cải cách lớn thời gian tới, Thứ trưởng Đỗ Hoàng Anh Tuấn cho biết Bộ Tài chính sẽ tập trung áp dụng phương thức quản lý rủi ro. Ngay trong năm nay sẽ tiến hành xây dựng cơ sở dữ liệu của nửa triệu doanh nghiệp, từ đó, quy định cụ thể doanh nghiệp nào sẽ bị thanh kiểm tra, doanh nghiệp nào không, phụ thuộc vào tinh thần tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp chứ không phụ thuộc  ý chí chủ quan của cán bộ thuế nữa. Thậm chí doanh nghiệp còn được quyền từ chối thanh tra thuế.

Ông Tuấn tiết lộ rằng sẽ có giới hạn về tỷ lệ doanh nghiệp bị thanh tra mỗi năm, có thể là 20%. Những điều này được kỳ vọng sẽ chấm dứt tình trạng nhũng nhiễu, “doanh nghiệp càng lớn càng bị thanh tra nhiều”.

Bên cạnh đó, hiện ngành Thuế mới chỉ tập trung cải cách ở khu vực doanh nghiệp, trong khi còn một khu vực rộng lớn hơn nhiều, đó là các cá nhân, hộ kinh doanh. Khu vực này gồm 1,2 triệu hộ kinh doanh có doanh số trên 100 triệu đồng mỗi năm; 100 nghìn hộ cá nhân có nhà cho thuê và hàng chục triệu hộ dân sử dụng đất phi nông nghiệp…Đây là khu vực mà ngành phải tiến hành cải cách mạnh để giảm phiền hà cho người nộp thuế.

Hà Chính