Một thủ tục, 2.200 bao tải hồ sơ

Các bao tải hồ sơ tại một đơn vị cấp cấp C/O-Nguồn ảnh: GIG

Trong tất cả các hiệp định thương mại tự do, thì quy tắc xuất xứ đều giữ một vai trò quan trọng đối với việc hưởng các ưu đãi theo hiệp định và thủ tục cấp C/O là rất cần thiết. Tuy nhiên, các thủ tục này trên thực tế đang khiến doanh nghiệp rất vất vả.

Tại Nghị quyết số 19/NQ-CP ngày 12/3/2015, Chính phủ đã yêu cầu Bộ Công Thương tiếp tục đơn giản hóa thủ tục cấp C/O, thực hiện khai báo C/O điện tử và kết nối vào Cổng thông tin một cửa quốc gia.

Tờ khai có sẵn, vẫn bắt DN nộp

Chuyên gia hải quan Phạm Thanh Bình, nguyên Cục trưởng Cục Kiểm tra sau thông quan (Tổng cục Hải Quan) kể lại, trong một lần khảo sát ở TP Hồ Chí Minh, ông bắt gặp 51 bao tải chứa giấy tờ chất đầy hành lang một đơn vị cấp C/O ưu đãi thuộc Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương. “Khi chúng tôi hỏi thì Trưởng phòng nói đấy là số hồ sơ của 2 tuần, chuẩn bị đưa về kho ở Bình Dương để lưu”.

Từ thực tế này, vị chuyên gia này ước tính mỗi năm đơn vị trên tiếp nhận lượng hồ sơ khoảng 1.200 bao. Lượng C/O do phòng này cấp chiếm khoảng 60% lượng C/O do toàn Cục cấp, tức là mỗi năm lượng hồ sơ mà doanh nghiệp nộp cho toàn Cục lên đến khoảng 2.200 bao tải. Nếu tính cả số C/O do các ban quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất cấp theo ủy quyền của Bộ thì lượng hồ sơ còn nhiều hơn nữa.

Theo các doanh nghiệp, trong các chứng từ phải nộp thì tờ khai hải quan là một trong những chứng từ tốn giấy tờ nhiều nhất. Đặc biệt, khi áp dụng thủ tục hải quan điện tử, tờ khai hải quan in ra có đến hàng chục trang giấy.

Điều hết sức đáng tiếc là tờ khai hải quan hiện nay tích hợp khá nhiều thông tin từ nhiều chứng từ khác (như hợp đồng, hóa đơn thương mại…) và có sẵn trên cơ sở dữ liệu điện tử của Tổng cục Hải quan nhưng chưa được các đơn vị cấp C/O sử dụng.

Hơn nữa, theo ông Phạm Thanh Bình, cơ quan cấp C/O còn yêu cầu doanh nghiệp phải đóng dấu lên tờ khai hải quan trước khi nộp, có nơi chỉ yêu cầu đóng dấu trang đầu, trang cuối và đóng giáp lai các trang khác, nhưng nhiều nơi bắt đóng hết tất cả các trang. “Đây là cái gánh rất nặng cho doanh nghiệp”, ông nhận xét.

Trong khi đó, một khảo sát tại trung tâm chứng nhận chứng từ thương mại thuộc VCCI – đơn vị cấp C/O không ưu đãi cho thấy thủ tục ở đây rất đơn giản và nhanh. Đặc biệt, VCCI áp dụng việc phân loại doanh nghiệp để áp dụng các mức độ kiểm tra khác nhau, trong đó đã có 10% số doanh nghiệp được áp dụng hình thức hồ sơ đơn giản, khi cần thiết thì VCCI kiểm tra tại doanh nghiệp.

“Mấu chốt của vấn đề là phải cấp C/O điện tử cũng như áp dụng quản lý rủi ro”, ông Phạm Thanh Bình nhận xét.

Ráo riết triển khai chỉ đạo của Thủ tướng

Theo giải thích của bà Đỗ Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, thì việc cấp C/O ưu đãi (để hàng hóa được hưởng mức thuế ưu đãi theo các hiệp định thương mại tự do) phải đáp ứng được các tiêu chí tương đối chặt chẽ, bảo đảm rằng hàng hóa trải qua quá trình sản xuất đầy đủ tại Việt Nam. Nếu không kiểm soát chặt sẽ dẫn đến gian lận xuất xứ và thuế.

Tuy nhiên, trước những vướng mắc của doanh nghiệp, Bộ Công Thương đang thực hiện ráo riết những chỉ đạo của Thủ tướng tại Nghị quyết số 19. Về vấn đề tờ khai hải quan, thì 08/2015/NĐ-CP đã chỉ rõ là khi các bộ ngành thực hiện các thủ tục, trong đó có thủ tục cấp C/O phải sử dụng tờ khai hải quan điện tử của Bộ Tài chính và không được yêu cầu doanh nghiệp xuất trình bản giấy nữa.

Bộ Công Thương đã triển khai kết nối cơ chế một cửa quốc gia với Tổng cục Hải quan. Theo đó, cơ quan cấp C/O được trao quyền truy cập vào kho dữ liệu của hải quan để lấy tờ khai hải quan điện tử cho thủ tục cấp C/O form D (đi các nước ASEAN).

Tuy nhiên, vướng mắc mới lại xuất hiện. Theo bà Đỗ Thị Thu Hương, Hải quan chỉ cho truy cập một lượng thông tin tối thiểu, không đủ thông tin cho việc cấp C/O. Do đó, hiện cơ quan cấp C/O vẫn phải yêu cầu doanh nghiệp nộp bản giấy.

“Thứ hai là tốc độ truy cập vô cùng chậm, lúc vào được lúc không, có vào được thì cũng không thể bảo đảm yêu cầu cấp trong vòng 4 giờ sau khi doanh nghiệp nộp hồ sơ”, bà Hương khẳng định.

Bộ Công Thương đang phối hợp với Tổng cục Hải quan để xử lý các vấn đề kỹ thuật nói trên. Đồng thời, dù Nghị định 08 không yêu cầu, song Bộ Công Thương cũng đề nghị phía Hải quan cho phép cơ quan cấp C/O được truy cập vào cả dữ liệu điện từ về  hóa đơn thương mại hay vận tải đơn để doanh nghiệp không phải nộp bản giấy các giấy tờ này nữa.

Bà Hương cũng cam kết trong quý II/2015, cơ quan này sẽ thí điểm cấp C/O điện tử theo hướng cho phép doanh nghiệp nộp bản điện tử với tất cả các chứng từ. Đồng thời, triển khai cơ chế doanh nghiệp ưu tiên tương tự như Hải quan đang làm, doanh nghiệp nào có uy tín cao sẽ được miễn giải trình về xuất xứ hàng hóa, nếu có nghi ngờ thì sẽ giải trình sau.

Một giải pháp đột phá khác là triển khai cơ chế cho phép doanh nghiệp tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa. Hiện Bộ Công Thương đang thí điểm và sau đó sẽ tổng kết nhân rộng cơ chế này.

“Với những giải pháp này, chúng tôi tin rằng gánh nặng về thủ tục, hồ sơ cấp C/O của doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể”, bà Hương dự báo.

Hà Chính