Thủ tục thông quan: ‘Vướng nhất Bộ Công Thương’

Bộ KHĐT cho rằng thủ tục dán nhãn năng lượng là vấn đề vướng mắc và gây bức xúc nhất hiện nay cho doanh nghiệp và cả cơ quan hải quan

Trong báo cáo mới đây gửi Chính phủ về tình hình thực hiện Nghị quyết số 19-2016/NQ-CP, Bộ KHĐT cho biết công tác quản lý, kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hoá nhập khẩu – một trong những nội dung trọng tâm cải cách của Nghị quyết – vẫn chưa có sự cải thiện. Việc quản lý và kiểm tra chuyên ngành quá mức cần thiết vẫn đang là trở ngại, gây khó khăn, tốn kém thời gian, chi phí và gây bức xúc trong doanh nghiệp.

Bộ KHĐT nêu hàng loạt cơ quan như Bộ NNPTNT, Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giao thông vận tải, Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Công an. Tuy nhiên, Báo cáo nêu rõ, “những vướng mắc lớn nhất về quản lý, kiểm tra chuyên ngành hiện nay hầu như tập trung chủ yếu tại các quy định của Bộ Công thương”.

DN nhiều lần kiến nghị nhưng không được chấp nhận

Vấn đề cụ thể đầu tiên được Bộ KHĐT nêu ra là việc kiểm tra formaldehyte và amin thơm trên các sản phẩm dệt may hiện thực hiện theo Thông tư 37/2015/TT-BCT của Bộ Công Thương. Việc kiểm tra này ảnh hưởng lớn đến hai ngành sản xuất, xuất khẩu lớn của Việt Nam. Trong 7 năm qua, các doanh nghiệp đã gặp rất nhiều khó khăn, bức xúc với quy định này, nhiều lần kiến nghị sửa đổi, nhưng không được chấp nhận.

Thực tiễn áp dụng quy định này cho thấy, chỉ có một tỷ lệ nhỏ không đáng kể lô hàng không đạt hàm lượng quy định Hơn nữa, cũng chưa phát hiện bất cứ trường hợp nào bị ảnh hưởng về sức khoẻ do hàm lượng formaldehyte cao quá mức quy định. Trong khi đó, 7 năm qua, doanh nghiệp phải trả chi phí hàng trăm tỉ đồng cho việc kiểm tra, và thời gian thông quan hàng hoá kéo dài.

Ngoài ra, nghiên cứu, rà soát các quy định của pháp luật cũng cho thấy việc ban hành Thông tư 37/2015/TT-BCT về kiểm tra hàm lượng formaldehyt và amin thơm là thiếu cơ sở pháp lý, không tuân thủ quy định của Luật Chất lượng sản phẩm hàng hoá (Khoản 2 Điều 70).

Bộ KHĐT kiến nghị Bộ Công Thương nghiên cứu bãi bỏ Thông tư này và thay thế bằng phương thức quản lý khác hiệu lực và hiệu quả hơn.

Dán nhãn năng lượng – vấn đề gây bức xúc nhất

Việc kiểm tra hiệu suất và dán nhãn năng lượng tối thiểu được điều chỉnh bởi Luật sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Nghị định số 21/2011/NĐ-CP, các Quyết định số 51/2011/QĐ-TTg và số 78/2013/QĐ-TTg, và Thông tư 07/2012/TT-BCT ngày 4/4/2012 của Bộ Công Thương. Bộ KHĐT cho rằng đây là vấn đề vướng mắc và gây bức xúc nhất hiện nay cho doanh nghiệp và cả cơ quan hải quan.

Cụ thể, doanh nghiệp nhập khẩu phương tiện, thiết bị phải thực hiện thủ tục 2 giai đoạn do 2 đơn vị khác nhau thực hiện: vừa phải thủ tục thử nghiệm tại các tổ chức đánh giá sự phù hợp do Bộ Công Thương chỉ định, kéo dài hàng tháng, chi phí lớn, nhiều sản phẩm phải kiểm tra phá hủy (bao gồm cả những mặt hàng giá trị cao của các thương hiệu nổi tiếng thế giới); vừa phải xin cấp Giấy chứng nhận dán nhãn năng lượng (một loại giấy phép) ở Bộ Công Thương (Tổng cục Năng lượng) với vô vàn khó khăn, phức tạp, tốn kém chi phí.

Quy định 2 giai đoạn là không cần thiết, làm tăng thủ tục, thời gian, chi phí cho doanh nghiệp. Trên thực tế, việc cấp giấy chứng nhận dán nhãn hoàn toàn dựa trên hồ sơ và kết quả thử nghiệm, có thể giao cho tổ chức thử nghiệm đảm nhiệm, theo đó, có thể bỏ giai đoạn cấp giấy chứng nhận dán nhãn tại Tổng cục Năng lượng.

Mặt khác, Thông tư 07 quy định việc thử nghiệm và cấp giấy chứng nhận dán nhãn được thực hiện đối với từng lô hàng. Với quy định này, mọi lô hàng nhập khẩu, dù mặt hàng/model đó đã được doanh nghiệp khác nhập khẩu, được thử nghiệm đạt hiệu suất năng lượng quy định và đã được cấp Giấy chứng nhận dán nhãn năng lượng, nhưng nhập khẩu lần khác hoặc doanh nghiệp khác nhập khẩu mặt hàng/model đó vẫn phải thực hiện thử nghiệm, xin cấp dán nhãn như mặt hàng mới.

Qua khảo sát, hầu hết các doanh nghiệp và đơn vị Hải quan đều không đồng tình với quy định này và cho rằng, quản lý hiệu suất năng lượng là quản lý đối với hàng hoá, chứ không phải là quản lý doanh nghiệp nhập khẩu. Thay vì phải cấp giấy chứng nhận cho mặt hàng, Bộ Công Thương lại quy định cấp cho từng lô hàng, dẫn tới một mặt hàng/model hàng phải thử nghiệm, cấp giấy chứng nhận nhiều lần, gây phiền hà, tốn kém chi phí và thời gian cho doanh nghiệp, cho xã hội.

Trước phản ứng của doanh nghiệp, ngày 26/4/2016, Tổng cục Năng lượng, Bộ Công Thương đã ban hành công văn số 1053 quy định kết quả thử nghiệm, giấy chứng nhận có giá trị nhập khẩu mặt hàng/model cùng loại trong vòng 6 tháng. Tuy nhiên, quy định này chỉ là giải pháp đối phó, không có cơ sở, không giải quyết cơ bản vướng mắc.

Hơn nữa, Điều 39 (tiết đ, khoản 4) Luật Năng lượng, giao Bộ Công Thương “Quy định việc công nhận nhãn năng lượng của phương tiện, thiết bị nhập khẩu”, nhưng Bộ Công Thương đã không thực hiện quy định này khiến tất cả hàng nhập khẩu trong danh mục đều phải kiểm tra, dán nhãn, gồm cả sản phẩm, hàng hóa đã được công nhận dán nhãn ở nước xuất khẩu có tiêu chuẩn kỹ thuật cao hơn Việt Nam; sản phẩm của các hãng nổi tiếng thế giới...

Biến thủ tục thành giấy phép

Thủ tục “Xác nhận khai báo hoá chất” nhập khẩu được quy định tại khoản 11 Điều 1 Nghị  định 26/2011/NĐ-CP và tại Thông tư 40/2011/TT-BCT.

Theo Bộ KHĐT, việc quy định“Xác nhận khai báo hoá chất” tại Nghị định 26 và Thông tư 40 không đúng với quy định của Luật Hoá chất. Điều 43 Luật Hoá chất số 06/2007/QH12 ngày 21/11/2007 chỉ quy định doanh nghiệp phải khai báo, Bộ Công Thương quy định biểu mẫu khai báo, không có bất cứ điều, khoản nào quy định Bộ Công Thương xác nhận việc khai báo đó. Mục đích của việc khai báo hoá chất chỉ để Bộ Công Thương nắm được lượng hoá chất từng loại tồn đọng tại Việt Nam, không nhằm mục đích cấp phép nhập khẩu.

Bộ KHĐT cho rằng, với quy định “Xác nhận khai báo hoá chất” đã biến thủ tục này thành một giấy phép (nếu doanh nghiệp không có giấy này hàng hoá không được thông quan). Theo phản ánh của các doanh nghiệp thì thời gian xác nhận khai báo hoá chất hiện nay của Cục Hoá chất kéo dài từ 12 – 14 ngày, yêu cầu bổ sung hồ sơ nhiều lần.

Doanh nghiệp thường phải trả chi phí không chính thức để nhanh chóng có Giấy xác nhận. Trên mạng xã hội, có đơn vị công khai chào dịch vụ xin xác nhận khai báo hoá chất với thời gian 2 – 7 ngày và giá cao hơn từ nhiều lần đến cả chục lần chi phí theo quy định.

Thực tiễn 8 năm thực hiện Luật Hoá chất chưa phát hiện bất cứ trường hợp nào vi phạm quy định Khai báo hóa chất, nhưng thủ tục này đã gây tốn kém chi phí và thời gian của doanh nghiệp.

Tựu trung lại, theo Bộ KHĐT, trong số các Bộ được giao nhiệm vụ cải cách các quy định pháp luật về quản lý chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương là Bộ có số văn bản được nêu nhiều nhất, nhưng lại ít có sự chuyển biến. Bộ KHĐT kiến nghị Bộ Công Thương sớm xử lý các vấn đề trên theo đúng tinh thần của Nghị quyết 19 và những chỉ đạo của Chính phủ.

Thanh Hằng