Tổng cục Hải quan ‘than’ các Bộ kiểm tra quá nhiều

Tổng cục Hải quan đề nghị các bộ ngành áp dụng quản lý rủi ro, giảm kiểm tra với các doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật. Ảnh minh họa

"Nhiều chi cục phản ánh việc kiểm tra chuyên ngành nhiều mặt hàng liên quan tới an toàn thực phẩm mang tính chất đối phó”, ông Ngô Minh Hải, Phó Cục trưởng Cục Giám sát quản lý về hải quan, Tổng cục hải quan, thẳng thắn cho biết trong buổi họp báo về hoạt động kiểm tra chuyên ngành với hàng hóa xuất nhập khẩu tổ chức chiều 16/8 tại Hà Nội.

Theo ông, điều này một phần vì quá trình kiểm tra với một số mặt hàng vẫn chủ yếu được làm thủ công trong điều kiện thiếu thốn máy móc, trang thiết bị.

Ở hướng khác, vị Phó Cục trưởng cho rằng để thực hiện yêu cầu cải cách của Chính phủ, nhiều mặt hàng nên đưa ra khỏi danh mục kiểm tra chuyên ngành tại cửa khẩu vì đã kiểm tra nhiều lần trong nhiều năm nhưng phát hiện sai phạm rất ít.

"Năm 2014 và năm 2015, khi làm việc với Chi cục Hải quan Cửa khẩu sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất, có mặt hàng hàng năm có khoảng 8.000 lô hàng thuộc diện kiểm tra an toàn khi qua sân bay nhưng số phát hiện chỉ 6 trường hợp. Tỷ lệ như vậy là quá ít," ông Hải nói. Từ đó, ông đặt ra câu hỏi, có cần thiết tốn nhiều thời gian, chi phí với những mặt hàng như vậy?

Trong khi đó, Nghị quyết 19-2016/NQ-CP của Chính phủ đã xác định quản lý chuyên ngành với hàng hóa xuất nhập khẩu là một trong hai trọng tâm cải cách, yêu cầu giảm tỷ lệ các lô hàng nhập khẩu phải kiểm tra chuyên ngành từ 30 - 35% hiện nay xuống còn 15% đến hết năm 2016.

Nghị quyết cũng chỉ rõ hàng loạt giải pháp như áp dụng quản lý rủi ro, đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật của từng doanh nghiệp; chỉ hàng hoá nhập khẩu trên quy mô thương mại mới thuộc diện phải kiểm tra; chủ động công nhận chất lượng của những nhãn hiệu, nhà sản xuất nổi tiếng, những hàng hoá được sản xuất tại các nước, khu vực có tiêu chuẩn chất lượng cao, tiên tiến như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản...

344 văn bản pháp quy

Theo thống kê của Tổng cục Hải quan, đến 30/6/2016 có 344 văn bản quy phạm pháp luật quy định về quản lý chuyên ngành, kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Trong đó có 21 luật, pháp lệnh; 65 nghị định, quyết định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và đặc biệt có 258 thông tư, quyết định của các Bộ, ngành.

Như vậy, số văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực này đã tăng khá nhiều so với thời điểm tháng 8/2015, khi đó theo rà soát của Tổng cục Hải quan, có 259 văn bản.

Ông Ngô Minh Hải cho biết, Nghị quyết 19 yêu cầu các bộ, ngành rà soát danh mục hàng hóa phải kiểm tra chuyên ngành, chuyển thời điểm kiểm tra chuyên ngành, kiểm tra chất lượng hàng hóa, hiệu suất năng lượng, an toàn thực phẩm trong giai đoạn thông quan sang kiểm tra sau khi hàng hóa đã được thông quan (trừ kiểm dịch đối với trường hợp mặt hàng nhập khẩu có nguy cơ cao). Tuy nhiên, hiện nay rất nhiều văn bản quy định phạm vi rộng và chủ yếu yêu cầu kiểm tra trước khâu thông quan. 

Chẳng hạn, Bộ NNPTNT ban hành Danh mục hàng hóa nhóm 2 tại Thông tư số 50/2009/TT-BNNPTNT và Thông tư số 50/2010/TT-BNNPTNT với phạm vi rộng, các nhóm hàng động vật, sản phẩm động vật; sản phẩm trồng trọt; thủy sản, sản phẩm thủy sản… đều thuộc đối tượng phải kiểm dịch và kiểm tra an toàn thực phẩm... Cũng Bộ này có Thông tư 34/2014/TT-BNNPTNT quy định, tất cả các lô hàng muối NK đều được kiểm tra, đánh giá về chất lượng khi nhập khẩu.

Bộ Khoa học và Công nghệ có Thông tư  01/2009/TT-BKHCN, Thông tư 27/2012/TT-BKHCN, Quyết định 1171/2015/QĐ-BKHCN quy định hàng hóa nhập khẩu thuộc đối tượng kiểm tra nhà nước về chất lượng (nhóm 2) chỉ được thông quan khi cơ quan kiểm tra ra Thông báo kết quả kiểm tra nhà nước về chất lượng hàng hóa đáp ứng yêu cầu chất lượng.

Hay Bộ Công Thương có Thông tư 48/2011/TT-BCT và Thông tư  08/2012/TT-BCT quy định hàng hóa nhóm 2 nhập khẩu phải được kiểm tra khi nhập khẩu và việc miễn, giảm kiểm tra chất lượng… phải có sự đồng ý của Bộ Công Thương.

Kiểm tra tập trung: Vẫn còn hình thức

Ông Nguyễn Quang Sơn, Trưởng phòng Giám quản hàng hóa xuất nhập khẩu thương mại, Cục Giám sát quản lý về hải quan, Tổng cục Hải quan nêu lên thực tế, tại hầu hết cửa khẩu quốc tế, đường bộ, biển hay hàng không đều chưa có đại diện các cơ quan kiểm tra an toàn thực phẩm, chất lượng, tiêu chuẩn hàng hóa. Các đơn vị kiểm tra theo mẫu hàng từ cửa khẩu gửi về nội địa, dẫn tới kéo dài thời gian thông quan hàng hóa của doanh nghiệp.

Theo ông Sơn, từ năm 2015 tới nay, phía hải quan cùng các đơn vị chức năng thuộc các bộ có tổ chức 10 địa điểm kiểm tra chuyên ngành tập trung tại một số cửa khẩu tại Hải Phòng, Thành phố Hồ Chí Minh, Lạng Sơn,... nhưng chính những điểm này cũng không đủ trang thiết bị máy móc. Những điểm mới được khai trương này chủ yếu vẫn chỉ để lấy mẫu kiểm tra mà chưa giải quyết được vấn đề căn bản là phân tích và trả kết quả ngay cho doanh nghiệp.

Theo Tổng cục Hải quan, để thực hiện được mục tiêu, yêu cầu của Chính phủ tại Nghị quyết 19 thì các bộ ngành phải chuyển biến mạnh mẽ. Đặc biệt các Bộ quản lý chuyên ngành cần thực hiện cải cách toàn diện thể chế, chính sách, cách thức, phương pháp kiểm tra liên quan đến hoạt động kiểm tra chuyên ngành.

"Nếu không có chuyển biến căn bản về quy định pháp luật, trước hết không có đột phá cải cách thể chế thì kiểm tra chuyên ngành khó thực hiện được theo đúng mục tiêu đề ra”, ông Hải nói.

Thành Đạt